Brenna | Chybie | Cieszyn | Czeski Cieszyn | Dębowiec | Goleszów | Hażlach | Istebna | Jasienica | Jaworze | Ostrawa | Skoczów | Strumień | Ustroń | Wisła | Zebrzydowice

Wiadomości

Wkrótce w regionie

Maj 2016
P W Ś C P S N
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31          

Kontakt24

wyświetleń: 592komentarzy: 0

Śląski Tetmajer i legionista. O Janie Łysku w Grodźcu

29-02-2016 15:00

Nauczyciel, poeta, dramaturg, legionista. Postać Jana Łyska, zwanego ''śląskim Tetmajerem'' przypomniano w ubiegły piątek, 26.02 br. na spotkaniu w Zespole Szkół Podstawowych w Grodźcu.
Śląski Tetmajer i legionista. O Janie Łysku w Grodźcu Jan Król przygotował prelekcję o Janie Łysku z Jaworzynki, nauczycielu, poecie i legioniście, fot. Natasza Gorzołka/ox.pl

Spotkanie zorganizowało Koło Macierzy Ziemi Cieszyńskiej w Grodźcu, a odczyt wraz z prezentacją przygotował inż. Józef Król. Skąd temat spotkania? – Przed rokiem historyk Stefan Król z Cieszyna przypomniał nam temat tworzenia się Legionów Śląskich przed 100 laty – mówił prelegent. A właśnie Łysek był jednym z dowodzących cieszyńskim Legionem Śląskim – obok Hieronima Przepilińskiego i Feliksa Hajduka, dokładnie dowódca plutonu w 2. kompanii 3. pułku piechoty Legionów.

Łysek urodził się w Jaworzynce, w Trójwsi 7 lipca 1887 w rodzinie góralskiej jako syn Jana i Ewy z domu Heczko: - Od najmłodszych lat zwracał uwagę dorosłych niezwykłą inteligencją, wrażliwością i metafizyczną zadumą. Wyróżniał się niezwykle żywym humorem. Oprócz wymienionych cech wywarły na jego psychice ziemia, z której wyrósł i środowisko góralskie Trójwsi. Okres spędzony w Jaworzynce miał na niego bardzo duży wpływ. Ujawnił się on w rękopisie, w wierszu bez tytułu:

Chodziłem dzieckiem między ludem,
Grała mi przyroda cała.
Nasiąkło serce przyrody cudem,
A z tego miłość powstała.

Urosłem na chłopskim zrębie,
Na skraju jedlin szumiących.
Słuchałem śpiewów na dębie,
Jakby mą duszę czarujących.

- czytał prelegent.

W trakcie nauki zainteresował się Łyskiem Jerzy Michejda, który nakłonił rodziców, żeby posłali go do szkoły do Cieszyna. Uczył się początkowo w polskim gimnazjum Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego w Cieszynie, a potem w tzw. paralelce przy seminarium nauczycielskim. Poznał tam dobrze historię i literaturę. Spotkał się też z działalnością PPS, choć bliższe mu były ruchu chłopskie: - Umysł chłopca przejęty romantyczną poezją snuł myśli o wielkim przewrocie ludowym dokonanym pod przywództwem jakiegoś geniusza – mówił Król. W Cieszynie Łysek zaczął pisać – dał się poznać jako świetny monologista – w 1907 opublikował pierwszy monolog pod tytułem „Jako gorol lyczył prosię”.

- Jan Łysek reprezentował piśmiennictwo Śląska Cieszyńskiego w literaturze Młodej Polski. Profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kazimierz Nitsch nazwał go „śląskim Tetmajerem”, zaś badacz literatury śląskiej Zdzisław Hierowski widział w nim „śląskiego Orkana” - zauważył Król.

Po ukończeniu seminarium nauczycielskiego dostał pierwsza posadę w Datyniach Dolnych, potem w Suchej Średniej: – Od pierwszych dni pracy w zawodzie wyróżniał się niezwykła pracowitością. Wiele czytał, poświęcał na prace samokształceniową, społeczną oraz twórczość literacką. Wygłaszał odczyty na zebraniach kółek nauczycielskich i jako jeden z pierwszych na Śląsku Cieszyńskim przekonywał o konieczności zakładania drużyn harcerskich, ciesząc się wśród nauczycieli i uczniów dużym autorytetem. Świadczyć może o tym fakt, że w 1911 roku wybrany został na stanowisko wiceprzewodniczącego Błędowskiego Kółka Pedagogicznego, co było wtenczas w Austrii precedensem, gdyż takiego młodego członka nie wybierano nigdy do zarządu, a co dopiero na funkcję wiceprezesa - mówił prelegent.

W międzyczasie pisał dalej, znaczenie literackie mają zwłaszcza dwa artykułu „Strój Góralski” i „Beskidy”, monolog „Chłopski dowczup” oraz jednoaktówka dla dzieci „Śpiący zastęp”. – Z powodzeniem próbuje swoich sił w poematach liryczno-opisowych, powstaje wtedy „Jasień” i „Wakacyjne pieśni” – podawał Król.

W 1912 roku został mianowany kierownikiem szkoły polskiej TSL w Jaworzu Średnim. – W Jaworzu Średnim powstają świetne liryki Łyska, jak „Kąpiel duszy” i „Sen w czasie wesela” oraz próba nowelistyczna „Zapowiedź”, a później nieukończony „Stary zwonczor”. Wtedy też powstaje jego pamiętnik „Dziennik spraw codziennych”. Dokument ten obejmuje wprawdzie krótki okres czasu, bo od 30 stycznia do 4 maja 1914 roku, ale jest to czas pod względem historycznym brzemienny – mówił prelegent. W okresie szefowania szkole pisze swój najlepszy utwór – „Śpiący rycerze” z proroczą wizją wyzwolenia Ojczyzny. – Dzięki temu dramatowi zwrócili na niego uczeni takiej miary jak Kazimierz Nitsch, Franciszek Popiołek, Stanisław Pigoń czy Zdzisław Hierowski. Jemu tez zawdzięczał tytuł śląskiego Orkana i Tetmajera. Łysek oparł się w nim na legendzie o śpiących rycerzach w grotach Czantorii – można było dowiedzieć się na spotkaniu. Utwór został wydany w 1914 roku w Cieszynie.

Jako czynny członek „Sokoła” należał do jednej z drużyn, której był instruktorem, w 1913 roku ukończył szkołę oficerską. Wybuch I wojny spowodował formowanie się oddziału Legionów Śląskich w Cieszynie w Parku Sikory, którego Łysek był jednym z inicjatorów i jednocześnie dowódca plutonu w 2. kompanii 3. pułku piechoty Legionów.18 października 1914 r. Łysek został mianowany podporucznikiem piechoty. Brał udział w kampaniach w Karpatach, na Bukowinie i w Besarabii. W bitwie pod Maksymcem 2 lutego 1915 r. został ranny w biodro, już po dwóch tygodniach wrócił do kompanii, obejmując jej dowództwo. W marcu 1915 r. awansował do stopnia porucznika. Poległ 5 listopada 1915 r. w bitwie pod Kostiuchnówką, pochowany został na cmentarzu legionowym w Wołczecku. W 1929 r. jego zwłoki ekshumowano i po przewiezieniu do Cieszyna złożono na cmentarzu ewangelickim. Nie był to ostatni grób porucznika. – W latach 60-tych, za Gomółki został przeniesiony ponownie na cmentarz ewangelicki przy ul. Bielskiej – mówił prelegent. Nowe miejsce było bardziej na rękę komunistycznej władzy, bo było na uboczu...

Łysek został pośmiertnie odznaczony m.in. Krzyżem Virtuti Militari V kl., Krzyżem Niepodległości i Krzyżem Walecznych, a jedna z ulic w Cieszynie – Aleja Jana Łyska - nosi jego imię. Przed wojną na szkole w Jaworzu Średnim była również tablica ku jego pamięci, niestety, zniszczona w 1939 roku przez Niemców. Nowa tablica ma pojawić się na szkole w bieżącym roku…

Jan Łysek
[bez tytułu]

Miłości w słowach nie zmieszczę,
Choćbym był mistrzem słowa,
Słabe są słowa wieszcze.
Słaba jest krasna mowa.

Urosłem na chłopskim zrębie,
Na skraju jedlin szumiących.
Słuchałem śpiewów na dębie,
Jakby mą duszę czarujących.

Widziałem zaranne zorze,
Słoneczko jak łódź płynące
Na niebios krwawe morze
Promieniem wiosłujące.

Leśne widziałem dębiny
Nad mglistą przestrzeń wzniesione.
I zimne nasze zamgliny
Nad kwietną łąką uśpione.

Chodziłem dzieckiem pomiędzy ludem.
Grała mi przyroda cała.
Nasiąkło serce przyrody cudem,
A z tego miłość powstała.



Natasza Gorzołka

 



zródło: OX.PL
dodał: NG 29-02-2016 15:00
drukuj artykuł


Komentarze (0)

Redakcja nie ponosi odpowiedzialność za komentarze internautów. Wpisy niezgodne z regulaminem będą usuwane. Dodając komentarz, akceptujesz postanowienia regulaminu.
Zobacz regulamin.

Musisz się zalogować aby móc wystawiać komentarze.
Nie masz konta ? Zarejestruj się i sprawdź co możesz zyskać.

Pozostałe wiadomości

Napadł i ogołocił...

25-05-2016 08:20

Do 12 lat więzienia grozi młodemu mieszkańcowi Ustronia, który na ulicy Kuźniczej pobił i okradł 47-letniego mężczyznę. Napastnik zabrał mu ubranie i buty, pozostawiając go w samej bieliźnie...

wyświetleń: 463komentarzy: 0

Najmłodsi stela 50/451/2016

25-05-2016 07:30

Zapraszamy na kolejną część cyklu - ''Najmłodsi stela''- czyli fotogalerię najmłodszych mieszkańców naszego powiatu w obiektywie naszego fotoreportera.

wyświetleń: 726komentarzy: 0

Międzygminna strefa gospodarcza w powiecie cieszyńskim?

24-05-2016 19:30

Coraz więcej miast i gmin decyduje się na współpracę w ramach tzw. międzygminnej strefy gospodarczej. Inicjatywa ta ma przyciągać nowych inwestorów, a Ci z kolei mają tworzyć nowe miejsca pracy. Czy Cieszyn i sąsiednie gminy również zdecydują się na uruchomienie takiej strefy? Wszystko wskazuje na to, że tak i to już całkiem niedługo.

wyświetleń: 1033komentarzy: 0

Cieszyńska ''Gąska'' Słupczyńskiego (felieton)

24-05-2016 18:15

Kim jest aktor? Kapłan Melpomeny, pośrednik między Sztuką a Widzem? A czy jest człowiekiem? Czy ma swoje ludzkie problemy, pragnienia, marzenia? To pytania, które stawia w swoim najnowszym spektaklu na deskach Sceny Polskiej Teatru Cieszyńskiego Bogusław Słupczyński.

wyświetleń: 333komentarzy: 0

Ustroń - prace ruszyły

24-05-2016 16:15

Rozpoczęły się prace przy modernizacji obwodnicy Ustronia. Remontowanych będzie około 5 kilometrów drogi wojewódzkiej 941. Utrudnienia potrwają do końca lipca.

wyświetleń: 2852komentarzy: 0

Butelką w samochód

24-05-2016 14:45

Mieszkaniec Cieszyna rzucił butelką z piwem w przednią szybę renaulta i kopał w karoserię. Ponadto, pijany jak się okazało mężczyzna, znieważył interweniujących policjantów

wyświetleń: 4083komentarzy: 1

Dyrektor MOSiR wydał oświadczenie w sprawie decyzji burmistrza

24-05-2016 13:45

Burza wokół cieszyńskiego MOSiRu trwa. Niedawno publikowaliśmy treść audytu tej jednostki oraz informację o dyskusji wokół działalności Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Cieszynie.  Wczoraj (23.05.2016) pisaliśmy o tym, że burmistrz Cieszyna w czerwcu przedłoży Radzie Miejskiej projekt uchwały w sprawie likwidacji  Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji.

wyświetleń: 2693komentarzy: 2

Grafika z Ostrawy w Muflonie

24-05-2016 12:55

Z okazji 20. rocznicy „Dni Polsko-Czeskich” w Ustroniu znajdzie się wyjątkowa wystawa poświęcona pracom dyplomowym absolwentów Pracowni Grafiki Artystycznej Wydziału Sztuki Uniwersytetu Ostrawskiego w Ostrawie.

wyświetleń: 195komentarzy: 0

Uprawiał konopie w szafie

24-05-2016 11:32

23 krzewy konopi indyjskich - tyle znaleźli mundurowi  w mieszkaniu 29-letniego mężczyzny w Cieszynie. Rośliny były ukryte  w szafie w wynajmowanym przez niego mieszkaniu.

wyświetleń: 3790komentarzy: 1

Taniec to ich pasja

24-05-2016 10:25

Dzieci i młodzież z obu części Sląska Cieszyńskiego pasjonujące się tańcem współczesnym i uczęszczające na zajęcia w tym zakresie w różnych szkołach tańca, domach kultury, a także szkolnych kółkach tanecznych w sobotnie przedpołudnie miały okazję nie tylko sprawdzić się podczas konkursu, ale także podpatrzeć konkurencję.

wyświetleń: 753komentarzy: 0
Kontakt z redkacją