Jak książka kształtowała Śląsk Cieszyński? O tradycjach edukacyjnych w Książnicy

Spotkanie zatytułowane „Książka, wiedza, edukacja. O tradycjach oświatowych Śląska Cieszyńskiego” zorganizowano w ramach projektu „Książka – kulturowe DNA Cieszyna”. Dyskusję poprowadziła Agnieszka Laskowska, a udział w niej wzięli doc. Jana Raclavská z Uniwersytetu Ostrawskiego, dr Ewa Mrowiec oraz prof. Jan Kajfosz.

Rozmowa dotyczyła przede wszystkim XVIII- i XIX-wiecznych przemian szkolnictwa, ale uczestnicy sięgali również do wcześniejszych tradycji edukacyjnych regionu.

Walka o język polski w szkołach

Jak przypomniano podczas spotkania, ważne zmiany przyniosły reformy Marii Teresy i Józefa II, a później Wiosna Ludów. W XIX wieku rozwój przemysłu, kolei i miast zwiększał zapotrzebowanie na edukację, a szkoły stawały się również polem rywalizacji polskich, czeskich i niemieckich środowisk narodowych.

– Rozwój szkolnictwa nie oznaczał jednak natychmiastowego rozwiązania wszystkich problemów. W szkołach średnich długo utrzymywała się dominacja języka niemieckiego, a obowiązek korzystania z podręczników czeskich w szkołach elementarnych stanowił poważną przeszkodę w nauczaniu polskojęzycznych dzieci - relacjonuje Książnica Cieszyńska.

Wśród osób zabiegających o nauczanie w języku ojczystym przypomniano Leopolda Jana Szersznika. Ważną postacią był także Jan Śliwka, autor podręczników i książek przeznaczonych dla dzieci i młodzieży, uznawany za jednego z pionierów polskiego szkolnictwa na Śląsku Cieszyńskim.

Książka przestała być dobrem tylko dla elit

Druga część dyskusji dotyczyła znaczenia książki w życiu społecznym. W XIX wieku publikacje coraz częściej trafiały do chłopów i robotników, stając się narzędziem samokształcenia i zdobywania wiedzy.

– W warunkach wielonarodowego i wielowyznaniowego regionu książka pełniła funkcję znacznie szerszą niż dydaktyczna. Pomagała kształtować postawy narodowe, patriotyczne, religijne i moralne, a także integrować lokalne społeczności - podkreśla Książnica Cieszyńska.

Przypomniano m.in. symboliczną wyprawę Andrzeja Cinciały i Pawła Stalmacha do Krakowa po polskie książki oraz działalność Towarzystwa Ewangelickiego Oświaty Ludowej, które wydawało pomoce szkolne, publikacje dla młodzieży i materiały służące edukacji dorosłych.

Rozmawiano także o oddolnych inicjatywach samokształceniowych oraz organizacjach, które zajmowały się nauką języka polskiego i popularyzacją rodzimej kultury.

Edukacja budowała tożsamość regionu

Uczestnicy panelu zwracali uwagę, że rozwój oświaty na Śląsku Cieszyńskim był ściśle związany z przemianami społecznymi, religijnymi i narodowymi. Rozbudowa sieci szkół, powstawanie polskich podręczników oraz działalność stowarzyszeń przyczyniły się do upowszechnienia umiejętności czytania i pisania.

– Historia oświaty na Śląsku Cieszyńskim pokazuje, iż procesy edukacyjne, narodowe, religijne i społeczne nie przebiegały osobno, lecz wzajemnie się przenikały - podsumowuje Książnica Cieszyńska.

Kolejny panel z cyklu „Kulturowy kod Cieszyna” odbędzie się 22 października o godz. 17.00. Spotkanie zatytułowane będzie „Bibliofilstwo, pasja, tradycja – cieszyńskie tradycje gromadzenia książek”.

NG/mat.pras.