Zaolzie. Wystawa Paweł Lipka, pedagog i działacz społeczno-narodowy

Wystawę przygotował Marian Steffek z Ośrodka Dokumentacyjnego Kongresu Polaków w Republice Czeskiej. Z dziesięciu bogato ilustrowanych plansz dowiemy się, kim był Paweł Lipka i jak przebiegała jego droga od ucznia polskich szkół na Śląsku Cieszyńskim do nauczyciela oraz działacza społeczno-narodowego.

Paweł Lipka urodził się 21 marca 1883 roku w Końskiej jako syn rolnika Jana Lipki i Marii z domu Pindur. Pięć dni później został ochrzczony w miejscowym kościele rzymskokatolickim pw. Wszystkich Świętych.

Naukę rozpoczął w 1889 roku w polskiej szkole ludowej w Końskiej. Po jej ukończeniu, w 1895 roku, zaczął uczęszczać do Polskiego Gimnazjum Prywatnego Macierzy Szkolnej w Cieszynie. Był to pierwszy rok działalności tej szkoły. Wśród jego nauczycieli byli m.in. ks. Józef Londzin, ks. Ignacy Świeży, Franciszek Popiołek, Ernest Farnik, Jan Ostrowski, Jan Wytrzens i Józef Góral.

W czasie nauki gimnazjalnej działał w tajnym polskim stowarzyszeniu „Jedność”, był także dyrygentem uczniowskiego chóru i orkiestry. Należał do grona pierwszych maturzystów szkoły. Świadectwo dojrzałości, oznaczone numerem 11, otrzymał 18 lipca 1903 roku.

W latach 1903–1904 służył jako jednoroczny ochotnik w 100. Pułku Piechoty w Krakowie i zdał egzamin na oficera rezerwowego armii austriackiej. Jesienią 1904 roku rozpoczął naukę w seminarium teologicznym w Widnawie, jednak po niespełna dwóch miesiącach ją przerwał i zdecydował się na zawód nauczyciela.

Pierwszą posadę nauczycielską objął 1 lutego 1905 roku w Rychwałdzie. Rok później zdał maturę w Cesarsko-Królewskim Seminarium Nauczycielskim w Krakowie. Od lipca 1906 roku pracował w szkole ludowej w Karwinie na Henryku. Należał również do Kółka Pedagogicznego we Frysztacie, działającego w ramach Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego na Śląsku.

We wrześniu 1910 roku został nauczycielem w Karwinie-Solcy. Założył tam Koło Macierzy Szkolnej Księstwa Cieszyńskiego i organizował pracę oświatową również poza szkołą.

Podczas I wojny światowej Paweł Lipka był oficerem 58. Galicyjskiego Pułku Piechoty stacjonującego w Stanisławowie. 1 sierpnia 1914 roku został komendantem kompanii. 26 grudnia tego samego roku pod Tarnowem dostał się do niewoli rosyjskiej.

Po zwolnieniu z niewoli, 1 sierpnia 1918 roku, wrócił do kadru 58. Pułku Piechoty w Lublinie. Od 4 listopada 1918 roku służył w Wojsku Polskim. Był komendantem dworcowym w Cieszynie, później w Jabłonkowie, a od 11 grudnia 1918 roku adiutantem powiatowej komendy uzupełniającej w Cieszynie.

W latach 1919–1920 działał w Milicji Polskiej w Jabłonkowie, był pracownikiem plebiscytowym oraz członkiem Tajnej Organizacji Wojskowej. Jednocześnie wrócił do pracy w szkolnictwie. Od 31 marca 1919 roku był kierownikiem szkoły ludowej w Piosecznej, a 1 września 1920 roku został mianowany kierownikiem szkoły ludowej w Piosku.