To będzie Rok Górali

Uchwała została przyjęta 20 października 2025 roku i od tego momentu wyznacza kierunek działań kulturalnych, edukacyjnych i promocyjnych w całym województwie. Jak podkreślili radni, Beskidy to nie tylko krajobrazy, ale przede wszystkim żywa tradycja – obecna w muzyce, tańcu, stroju, gwarze i codziennej pracy mieszkańców.

Tradycja sięga XIV wieku

Korzenie beskidzkiego pasterstwa sięgają XIV wieku i wiążą się z migracją wołoskich osadników, którzy wprowadzili na tych terenach gospodarkę sałaszniczą. To oni ukształtowali rytm życia górskich społeczności, oparty na sezonowym wypasie owiec, znanym jako transhumancja.

Z czasem całe rodziny przebywające na halach od wiosny do jesieni zaczęły osiedlać się w dolinach, tworząc wsie góralskie. Mimo zmian cywilizacyjnych tradycja bacowania przetrwała i do dziś stanowi jeden z fundamentów kultury regionu.

Szczególne miejsce zajmuje redyk – uroczyste wyprowadzenie owiec na hale wiosną i ich powrót jesienią. To nie tylko element gospodarki, ale również ważny obrzęd, który przyciąga mieszkańców i turystów.

Górale śląscy i żywieccy – wspólnota różnorodności

Na terenie województwa śląskiego żyją przede wszystkim Górale Śląscy i Żywieccy, zamieszkujący Beskid Śląski, Żywiecki oraz częściowo Beskid Mały. Choć stanowią odrębne grupy etnograficzne, łączy je wspólne dziedzictwo – widoczne w języku, stroju, architekturze i obrzędach.

To właśnie pasterstwo przez wieki kształtowało ich codzienność i system wartości, oparty na pracy, wspólnocie, gościnności i silnym związku z ziemią.

Żywa tradycja, nie muzealny eksponat

Choć w XIX i XX wieku znaczenie pasterstwa osłabło, nie zanikło. Dziś w południowej części województwa śląskiego oraz na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej działa około 25 baców, którzy kontynuują wypas owiec, dbając jednocześnie o krajobraz i bioróżnorodność.

Wsparciem dla nich jest realizowany od 2008 roku program „Owca Plus”, którego celem jest ochrona przyrody poprzez powrót do tradycyjnych form gospodarowania.

Co istotne, tradycja bacowania została wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, co dodatkowo potwierdza jej wyjątkową wartość.

Inauguracja już w kwietniu

Oficjalne obchody rozpoczną się 19 kwietnia 2026 roku w Rychwałdzie, gdzie odbędzie się uroczyste rozpoczęcie sezonu pasterskiego. Na beskidzkie hale wyruszą pierwsze stada owiec, a bacowie i juhasi symbolicznie zainaugurują nowy cykl pracy.

Dzień później, 20 kwietnia, w siedzibie Sejmiku Województwa Śląskiego odbędzie się oficjalna inauguracja roku tematycznego z udziałem przedstawicieli środowisk góralskich, samorządowców i instytucji kultury.

Lokalna tradycja w globalnym kontekście

Rok 2026 ma także wymiar międzynarodowy. Organizacja Narodów Zjednoczonych ogłosiła go Międzynarodowym Rokiem Pastwisk i Pasterzy, zwracając uwagę na rolę tradycyjnego wypasu w ochronie środowiska i dziedzictwa kulturowego na całym świecie.

W tym kontekście inicjatywa sejmiku wpisuje się w szerszy nurt działań na rzecz zachowania tradycji i zrównoważonego rozwoju obszarów górskich.

Zaproszenie w góry

Organizatorzy podkreślają, że Rok Górali i Obrzędów Pasterskich to nie tylko symboliczna uchwała, ale przede wszystkim zaproszenie do spotkania z żywą kulturą. W planach są liczne wydarzenia, warsztaty i pokazy, podczas których będzie można zobaczyć pracę baców, spróbować wyrobu serów czy poznać tradycyjne rzemiosło.

Uchwała Sejmiku (pdf)

NG/mat.pras.