Film o Jaszowcu trafi do telewizji. Dokument przypomina o zapomnianej modernistycznej perełce Ustronia

Po wielu perturbacjach dokument „Jaszowiec. Zapomniana nowoczesność” trafi na antenę Telewizji Polskiej. O premierze poinformował współautor scenariusza Mateusz Bielesz, zapowiadając pierwszą emisję na kanale TVP Historia 13 listopada o godzinie 20.00. Twórcy mają nadzieję, że wkrótce film pojawi się również w serwisie TVP VOD.

Film portretuje modernistyczne osiedle wypoczynkowe zrealizowane w latach 1961–1970 według projektu Jerzego i Zygmunta Winnickich oraz Ireny i Czesława Kotelów. W plebiscycie tygodnika Polityka z 1970 roku kompleks znalazł się w gronie trzynastu najważniejszych realizacji architektonicznych 25-lecia PRL. Jego budowa była odpowiedzią na rosnące zapotrzebowanie pracowników pobliskich zakładów przemysłowych na dostęp do wypoczynku, a jednocześnie próbą stworzenia nowoczesnej przestrzeni rekreacyjnej zgodnej z ideami powojennego modernizmu. Choć nie tak znane jak słynne piramidy na Zawodziu, osiedle na Jaszowcu było wielokrotnie nagradzane za rozwiązania architektoniczne (w 1962 roku zdobył nagrodę II stopnia za wybitne osiągnięcia w zagospodarowaniu przestrzennym, w 1968 roku otrzymał nagrodę I stopnia za osiągnięcia twórcze w projektowaniu architektonicznym).

Kilkanaście budynków - tzw. gronowce, punktowce i liniowce, zaprojektowano w taki sposób, aby wtapiały się w krajobraz Doliny Jaszowca, nie naruszając górskiego otoczenia. Obiekty cechowała minimalistyczna forma, kontakt z naturą oraz dbałość o komfort użytkowników. Osiedle posiadało własne centrum handlowo-usługowe, pocztę, a nawet ambulatorium, co czyniło je samowystarczalnym i innowacyjnym na tle ówczesnych realizacji.

Film, dzięki udziałowi ekspertów reprezentujących różne dziedziny, poszukuje odpowiedzi na pytania o unikatowość tego projektu oraz sposób, w jaki współcześnie postrzegamy architektoniczne dziedzictwo PRL. W obrazie wystąpił m.in. Marcin Wojdak, zajmujący się dokumentowaniem powojennej architektury wypoczynkowej.

Jak zauważa Bielesz, w latach 70. w Jaszowcu wypoczywać chcieli wszyscy. Transformacja ustrojowa, późniejsza prywatyzacja obiektów oraz indywidualne modernizacje sprawiły jednak, że wiele charakterystycznych elementów architektonicznych przepadło. Zniknęły monumentalne zdobienia i mozaiki, a ingerencje w konstrukcję naruszyły wyjątkowe bryły budynków, uznawane niegdyś za wzorcowe.

Dokument stawia pytanie, czy warto ocalić choć fragment modernistycznego dziedzictwa Beskidów, czy może Jaszowiec jest już tylko wspomnieniem utraconej nowoczesności. Twórcy sugerują, że historia tej dzielnicy może być ważną lekcją dla współczesnych architektów i inwestorów.

Reżyseria: Roman Kałuża-Wierzchosławski
Zdjęcia: Roman Kałuża-Wierzchosławski
Scenariusz: Mateusz Bielesz, Roman Kałuża-Wierzchosławski
Montaż: Kamil Śliwka

Pierwsza emisja: 13 listopada, godz. 20.00, TVP Historia.

NG/mat.pras.