Dom Żołnierza ma 90 lat

Cieszyński Dom Żołnierza był jednym z wielu podobnych placówek budowanych w tym czasie w całej Polsce.

- Pełniły one funkcje kulturalno-oświatowe i rozrywkowe, stwarzając żołnierzom warunki do wartościowego spędzania wolnego czasu. W okresie międzywojennym powstało w Polsce ponad sześćdziesiąt Domów Żołnierza, większość sfinansowano w formule społecznej, z wykorzystaniem powszechnych zbiórek i darowizn – zauważa Małgorzata Szelong, pracownica Książnicy Cieszyńśkiej.

Parcela za darmo, budowa ze składek

Parcela pod budowę została bezpłatnie przekazana na rzecz stowarzyszenia „Garnizonowy Komitet Opieki nad Żołnierzem” przez gminę Cieszyn.

- Znaczna część inwestycji została sfinansowana ze składek społecznych. Na liście ofiarodawców znaleźli się m.in. burmistrz Cieszyna Władysław Michejda, wiceburmistrz Artur Gabrisch, starosta powiatowy Jan Plackowski, poseł Rudolf Halfar, hr. Gabriela Thun, a także instytucje – Komunalna Kasa Oszczędności miasta Cieszyna, Zarząd Główny Macierzy Szkolnej Księstwa Cieszyńskiego, Związek Spółek Rolniczych oraz miejscowe zakłady rzemieślnicze i przemysłowe – wymienia Szelong.

Modernistyczne dzieło

Budynek Domu Żołnierza wzniesiono przy ul. Błogockiej 24, a więc w bezpośrednim sąsiedztwie garnizonu 4 Pułku Strzelców Podhalańskich.

- Zaprojektowany został w stylu modernistycznym przez cieszyńskiego architekta Alfreda Wiedermanna, który nadał budynkowi nowoczesną formę, złożoną z niesymetrycznie rozmieszczonych prostopadłościanów ozdobionych licznymi przeszkleniami. Prace budowlane prowadzone były w latach 1934–1935 pod kierownictwem miejscowej firmy budowlanej Józefa Raszki, a wykonywali je żołnierze cieszyńskiego garnizonu – opisuje pracownica Książnicy.

Uroczysta oprawa otwarcia

Uroczystość otwarcia Domu Żołnierza 11 listopada 1935 r. odbyła się w wyjątkowo uroczystej oprawie.

- Rozpoczęła się na placu koszarowym, gdzie po odebraniu raportu przez dowódcę Okręgu Korpusu nr 5 w Krakowie, gen. Aleksandra Narbut-Łuczyńskiego, odprawiona została msza polowa, której przewodniczył dziekan wojskowy ks. Antoni Zapała. Po nabożeństwie uczestnicy udali się przed gmach Domu Żołnierza. Dowódca 4 PSP, płk Antoni Własak, przedstawił tu historię powstania budynku, podkreślając życzliwość władz wojskowych, społeczności Cieszyna, a zwłaszcza władz miejskich, którym złożył szczególne podziękowania za przekazanie parceli oraz udzieloną pomoc finansową. W swoim wystąpieniu zaznaczył również bezinteresowność architekta A. Wiedermanna i budowniczego J. Raszki. W imieniu gminy miasta Cieszyna przemówienie wygłosił burmistrz Władysław Michejda, dając wyraz radości społeczeństwa i wojska z powstania Domu Żołnierza. Następnie, wspólnie z generałową Natalią Narbut-Łuczyńską, dokonał uroczystego przecięcia wstęgi – relacjonuje Szelong.

W westybulu odsłonięto tablicę z wizerunkiem zmarłego wcześniej marszałka Józefa Piłsudskiego, którego imię nadano budynkowi. Po części oficjalnej goście zwiedzili obiekt, spożyli uroczysty obiad i uczestniczyli w akademii.

Były wystawy, imprezy, biblioteka

Dom Żołnierza okazał się wyjątkowo funkcjonalny. Jego dwie duże sale wykorzystywano zarówno do wydarzeń wojskowych, jak i wystaw, koncertów czy zabaw tanecznych. W mniejszych pomieszczeniach działały Biblioteka 4 Pułku Strzelców Podhalańskich, wojskowa spółdzielnia spożywców „Proporzec” oraz oddział Polskiego Białego Krzyża, wspierający żołnierzy i rodziny poległych.

Ruina, warsztat, kino, sala gimnastyczna

Działalność przerwał wybuch II wojny światowej. Po jej zakończeniu obiekt wielokrotnie zmieniał właścicieli, a okresy pustostanu prowadziły do postępującej degradacji.

- W latach 50. pomieszczenia w jego suterenach zaadaptowano na potrzeby Cieszyńskich Zakładów Przemysłu Terenowego, które urządziły tam warsztat produkujący elementy teletechniczne. W 1960 r. obiekt ponownie przywrócono do użytku publicznego, uruchamiając jego salę widowiskową, a także otwierając w budynku bar „Zacisze”, prowadzony przez Cieszyńskie Zakłady Gastronomiczne. W latach 70., podczas trwania kapitalnego remontu kina „Piast”, sala widowiskowa Domu Żołnierza była wykorzystywana jako tymczasowe kino o nazwie „Zacisze”. W 1985 r., po przeprowadzonej przebudowie, w budynku otwarto Młodzieżowy Dom Sportu i Kultury. Sala widowiskowa została wówczas przekształcona w salę gimnastyczną, a do dyspozycji użytkowników oddano także m.in. siłownię oraz salę do prób tanecznych - wymienia Szelong.

W 1996 roku obiekt przeznaczono na Szkolne Schronisko Młodzieżowe, które funkcjonuje tam do dziś. Było ono prowadzone kolejno przez Kuratorium Oświaty w Bielsku-Białej, Starostwo Powiatowe w Cieszynie, a wreszcie gminę Cieszyn, która odkupiła obiekt od starostwa w 2006 r., a w latach 2011–2013 przeprowadziła jego gruntowną modernizację.

O przeszłości budynku przypomina odsłonięta w 1993 r. tablica pamiątkowa na jego fasadzie: „Były Dom Żołnierza imienia Marszałka J. Piłsudskiego, zbudowany w latach 1934–1935 przez żołnierzy 4 Pułku Strzelców Podhalańskich oraz społeczeństwo miasta Cieszyna.”

Red. NG na podstawie tekstu Małgorzaty Szelong