Zaolzie. Wystawa o historii polskiej szkoły w Trzyńcu-Kanadzie

Wystawę przygotował Marian Steffek z Ośrodka Dokumentacyjnego Kongresu Polaków w Republice Czeskiej.

Z dziesięciu bogato ilustrowanych plansz dowiemy się, że Kanada została założona w 1924 roku jako dzielnica Końskiej. Osiedlali się tam głównie pracownicy Huty Trzynieckiej. Brakowało jednak szkoły dla polskich dzieci, które musiały chodzić do szkół w Końskiej lub w Trzyńcu.

I tak w 1930 roku otwarto w Kanadzie ochronkę, czyli przedszkole Macierzy Szkolnej. Mieściła się ona w domu Jana Małysza nr 410. Dwa lata później, 18 lutego 1932 roku, powstało Koło Macierzy Szkolnej w Końskiej-Kanadzie. Koło organizowało wieczorki, odczyty, prelekcje, wycieczki i imprezy dla dzieci ochronki. Starano się także o zgodę na otwarcie szkoły ludowej. Miała się ona mieścić w dotychczasowym lokalu ochronki, a ochronkę przeniesiono do domu pani Biedrawowej.

Polska Szkoła Ludowa w Końskiej-Kanadzie została otwarta 1 listopada 1936 roku. Była ekspozyturą, czyli filią szkoły w Końskiej, i szkołą jednoklasową. Nauka odbywała się tylko w jednym pomieszczeniu. Pierwszym nauczycielem został Wiktor Podleśny.

W październiku 1938 roku, po zajęciu Zaolzia przez Polskę, powstała pięcioklasowa Publiczna Szkoła Ludowa w Końskiej-Kanadzie. Mieściła się w budynku dotychczasowej czeskiej szkoły. W czasie okupacji niemieckiej miejscowa szkoła, podobnie jak inne polskie szkoły na Śląsku Cieszyńskim, była zamknięta.

Po zakończeniu II wojny światowej możliwe było ponowne otwarcie Szkoły Ludowej z Polskim Językiem Nauczania w Końskiej-Kanadzie. Szkoła miała działać w domu nr 463, należącym wcześniej do niemieckiej rodziny. Budynek wymagał remontu.

Nauczycielem i zarazem dyrektorem szkoły został Karol Cieńciała. Religii rzymskokatolickiej uczył ks. Erwin Durczok, a religii ewangelickiej Anna Raszka. 6 września 1945 roku naukę rozpoczęło 43 uczniów, jeszcze w budynku czeskiej szkoły. W styczniu 1946 roku rozpoczęto naukę w odremontowanym budynku, który służył szkole przez 20 lat.

17 maja 1946 roku Kanada stała się jedną z dzielnic Trzyńca. W roku szkolnym 1946–1947 do szkoły uczęszczało 33 uczniów, w roku 1947–1948 – 31, a w roku 1948–1949 – 33 uczniów.
Na mocy rozporządzenia Krajowego Komitetu Narodowego w Ostrawie z 15 listopada 1948 roku w szkołach z polskim językiem nauczania wprowadzono, oprócz urzędowego języka czeskiego, także język polski. Od roku szkolnego 1948–1949 świadectwa były dwujęzyczne, a kronikę szkoły można było pisać po polsku.
1 września 1949 roku szkoła w Trzyńcu-Kanadzie stała się dwuklasowa. Uczęszczało do niej 42 uczniów. Klasę pierwszą, obejmującą roczniki 1 i 2, prowadził dyrektor Karol Cieńciała. Mieściła się ona w budynku przedszkola. Gospodarzem klasy drugiej, obejmującej roczniki 3, 4 i 5, był najpierw Władysław Młynek, a od 17 lutego 1950 roku Jan Trombik.

Na kolejnych planszach znajdziemy zarówno opis dalszych losów placówki, jak i wiele interesujących skanów archiwalnych fotografii oraz dokumentów.