Zabłocka sól - historia polskiej marki o uzdrowiskowych korzeniach

Zabłocka zaczyna się od naturalnej solanki

Podstawą produktów marki jest naturalna, wysoko zmineralizowana solanka jodowo-bromowa pozyskiwana w Dębowcu. Surowiec wydobywa Kopalnia i Warzelnia Solanek dr Zabłocka. W procesie warzenia z solanki odparowywana jest część wody. W ten sposób powstaje skoncentrowana sól zachowująca charakterystyczny profil składników mineralnych. Solanka jest także oferowana w postaci płynnej.

Oferta marki obejmuje kilka postaci tego samego naturalnego surowca:

• Zabłocka Sól Termalna oraz Zabłocka Sól Uzdrowiskowa - produkty w postaci krystalicznej, wykorzystywane między innymi do przygotowywania kąpieli zgodnie ze sposobem użycia podanym na opakowaniu;
• Zabłocka solanka termalna jodowo-bromowa - płynny produkt przeznaczony między innymi do kąpieli i okładów;
• Zabłocka Mgiełka solankowa jodowo-bromowa - produkt przeznaczony do inhalacji i nawilżania dróg oddechowych. W standardowym zastosowaniu inhalacyjnym używa się jej bez wcześniejszego rozcieńczania, zgodnie z informacjami na opakowaniu i instrukcją urządzenia.

Na opakowaniach wszystkich tych produktów widnieje nazwa Zabłocka, a jako miejsce produkcji wskazany jest Dębowiec. Osobie, która spotyka markę po raz pierwszy, może więc nasunąć się pytanie, skąd pochodzi jej nazwa i dlaczego nie jest identyczna z nazwą miejscowości, w której działa warzelnia. Odpowiedź prowadzi do historii Zabłockiej Soli Leczniczej.

Skąd wzięła się nazwa Zabłocka?

Słowo Zabłocka historycznie związane jest z produkcją Zabłockiej soli leczniczej jodowo-bromowej do kąpieli. Produkcję tą rozpoczęto w XIX wieku w Zabłociu, jednakże po kilku latach jej zaniechano. Do pomysłu wydobywania solanki powrócono dopiero w 1950 roku, gdy znów zaczęto intensywnie eksplorować okolicę w poszukiwaniu ropy i gazu, a znaleziono kolejne źródła solanki. Historia Zabłockich Solanek jest nierozerwalnie związana jednak z dwoma miejscowościami - wspomnianym Zabłociem oraz z Dębowcem. By to zrozumieć, trzeba dokładnie prześledzić całą historię, a nie tylko początkowy jej etap.

Pierwsze zachowane ślady prowadzą do państwowych uzdrowisk

Na początku historii produkcją Zabłockiej Soli Leczniczej zajmowało się Uzdrowisko Jastrzębie-Zdrój. Późniejszy, zachowany wzór opakowania przywołuje zezwolenie Ministerstwa Zdrowia z 8 listopada 1955 roku. Na etykiecie znalazła się również informacja o stosowaniu produktu do kąpieli, okładów i inhalacji.

W 1966 roku rozpoczął się kolejny etap. Zabłocką Sól Leczniczą zaczęto wytwarzać również w nowym zakładzie w Dębowcu. Produkcja od 1966 roku była więc prowadzona w dwóch miejscowościach - w Zabłociu i Dębowcu - z wykorzystaniem naturalnych solanek jodowo-bromowych o analogicznym składzie. W obu miejscach wytwarzano produkt funkcjonujący pod tą samą nazwą - Zabłocka Sól Lecznicza.

Norma z 1975 roku porządkuje historię 

Dwie miejscowości związane z pochodzeniem surowca zostały wymienione wprost w normie branżowej BN-75/9567-10 „Produkty uzdrowiskowe. Zabłocka sól lecznicza”. Dokument ustanowiono 1 kwietnia 1975 roku, a jego wymagania zaczęły obowiązywać 1 października 1975 roku.

W pierwszym punkcie dokumentu zapisano, że Zabłocką Sól Leczniczą produkowano z wód chlorkowo-sodowych, bromkowych i jodkowych pochodzących „z ujęć w Zabłociu i z ujęć w Dębowcu”. Pod jedną nazwą opisano więc wyrób powstający z surowca pozyskiwanego w dwóch miejscowościach. To oficjalne potwierdzenie, że Zabłocka funkcjonowała jako nazwa konkretnego produktu, a nie wyłącznie jako informacja o lokalizacji pojedynczego odwiertu.

Norma określała także wymagania dotyczące postaci, barwy i zapachu soli, zawartości wody, odczynu roztworu, składników mineralnych, pobierania próbek, badań oraz pakowania. Badania niepełne wykonywano dla każdej serii, a pełne co najmniej raz na trzy miesiące i po zmianach technologicznych mogących wpłynąć na jakość produktu. Niespełnienie wymagań dyskwalifikowało całą badaną partię.

Oryginalność zapisana w składzie i sposobie wytwarzania

W Zabłockiej Soli rozpoznano ponad 45 pierwiastków i składników mineralnych. Na tej liście znajdują się między innymi jod, brom, wapń i magnez. Tak złożony profil jest związany zarówno z właściwościami naturalnej, wysoko zmineralizowanej solanki, jak i z metodą jej przetwarzania.

Szczególnym wyróżnikiem była zawartość jodu. W zachowanych materiałach historycznych Zabłocka Sól była opisywana jako sól o najwyższym na świecie stężeniu tego pierwiastka. Zabłocka Mgiełka jest solanką o najwyższym stężeniu jodu przeznaczoną do inhalacji. W każdym przypadku produkt powinien być stosowany zgodnie z aktualną informacją na opakowaniu.

Historia nazwy jest więc jednym z elementów oryginalności Zabłockiej. Pozostałe to właściwości surowca, kontrolowane parametry wyrobu oraz technologia warzenia rozwijana w dębowieckim zakładzie.

Dębowiec staje się głównym miejscem produkcji

Od 1992 roku produkcję prowadziły połączone Uzdrowiska Ustroń i Jastrzębie-Zdrój, ale w 1998 roku jedynym producentem zostało Uzdrowisko Ustroń, działające na podstawie koncesji Ministerstwa Zdrowia nr 221/98. Jako jedyne miejsce produkcji określono Warzelnię Soli w Dębowcu przy ul. Szkolnej 32.

Jak widać, zachowane opakowanie wskazuje jako miejsce produkcji Warzelnię Soli w Dębowcu przy ul. Szkolnej 32. 

Rok 1999 przyniósł przejęcie przez Uzdrowisko Ustroń wyłącznych praw do obiektów w Dębowcu oraz koncesji na produkcję Zabłockiej Soli Leczniczej. To przełomowy moment, więc warto go wyszczególnić - pod koniec lat 90. zakończono wydobywanie solanki i produkcję soli w Zabłociu, a dalsze wytwarzanie produktu skoncentrowano tylko w Dębowcu.

Zachowanie historycznej nazwy po zmianie miejsca produkcji nie było zjawiskiem wyjątkowym. Producenci często przenoszą wytwarzanie wyrobu na nowe lepsze miejsce, kontynuując produkcję wyrobu o niezmienionych parametrach, w oparciu o to samo geologicznie złoże surowcowe i tą samą technologię produkcji. Sól Iwonicka jest dziś produkowana w Lubatówce, a Bocheńska Sól Lecznicza w Łapczycy. W obu przypadkach utrzymano nazwy związane z wcześniejszą historią produktów.

Od 2003 roku - warzelnia, odwierty i prawa do nazwy

W 2003 roku obiekty Warzelni Soli w Dębowcu oraz 3 odwierty solankowe kupiła od Uzdrowiska Ustroń prywatna firma, która obecnie działa pod nazwą: Kopalnia i Warzelnia Solanek dr Zabłocka Spółka z o.o. Firma ta przejęła od Uzdrowiska Ustroń koncesję na wydobycie leczniczej solanki jodowo-bromowej (Decyzja Ministra Środowiska nrDG/hg/JC/487-5073/2003) oraz - na podstawie odrębnej umowy z 21.04.2024 roku - prawa do znaku towarowego “Zabłocka”, który następnie zarejestrowała w Urzędzie Patentowym RP i stała się jego jedynym i wyłącznym właścicielem.

Jak więc widać, sama fraza “Zabłocka” związana jest z produkcją leczniczej soli jodowo - bromowej, a na przestrzeni lat produkcję tę prowadziły różne podmioty, które na mocy decyzji administracyjnych kontynuowały produkcję.

Aktualny producent Kopalnia i Warzelnia Solanek dr Zabłocka Spółka z o.o. działalność tę prowadzi od 2003 i jest prawnym sukcesorem produkcji soli Zabłockiej wcześniejszych podmiotów.

Dębowiecką produkcję odnotowano w tym samym okresie także poza materiałami firmowymi. Państwowy Instytut Geologiczny w opracowaniu arkusza Cieszyn z 2004 roku opisał złoże wód leczniczych „Dębowiec”, trzy czynne otwory i warzelnię. Powstający tam produkt został wskazany jako sól lecznicza jodobromowa „Zabłocka”. Autorzy wyjaśnili zachowanie tej nazwy analogicznym składem wobec soli wytwarzanej wcześniej w Zabłociu.

Ciągłość po zmianie właścicielskiej nie opiera się więc na samym oznaczeniu handlowym - obejmuje warzelnię, odwierty, uprawnienia wydobywcze oraz doświadczenie produkcyjne.

Co przesądza o oryginalności Zabłockiej?

Oryginalności Zabłockiej nie da się ocenić na podstawie samego współczesnego miejsca wydobycia. Składają się na nią: 

• nazwa funkcjonująca w państwowych uzdrowiskach, 
• produkcja prowadzona w Dębowcu od 1966 roku, 
• norma branżowa obejmująca ujęcia w Zabłociu i Dębowcu, 
• archiwalne opakowania, 
• przejęcie warzelni i koncesji 
• prawa do oznaczenia Zabłocka. 

Każdy z tych elementów znajduje oparcie w dokumentach przywołanych w historii produktu.

Dzisiejsza Zabłocka Sól jest kontynuacją historycznego produktu uzdrowiskowego. Nazwa nie została dodana po latach do nowego, niezwiązanego wyrobu, tylko przechodziła wraz z produkcją przez kolejne etapy działalności uzdrowisk i warzelni.

Jak rozpoznać produkt należący do marki Zabłocka?

Etykieta pozwala szybko zweryfikować pochodzenie wyrobu. Powinna zawierać chronioną nazwę Zabłocka oraz dane Kopalni i Warzelni Solanek dr Zabłocka Sp. z o.o. Produkty marki są wytwarzane przy ul. Szkolnej 32 w Dębowcu - w zakładzie obecnym w historii od 1966 roku.

Samo geograficzne skojarzenie albo podobnie brzmiące określenie nie przesądza o tym, kto stoi za danym wyrobem. Dlatego przed zakupem warto odczytać etykietę jak dokument identyfikacyjny - sprawdzić pełną nazwę, znak Zabłocka i wskazanego producenta.

Dlaczego warto wybrać produkty Zabłocka?

Obecnie w Dębowcu produkowane są trzy rodzaje soli do kąpieli:

1. Zabłocka Sól Termalna, uznawana za najlepszą na świecie sól jodowo-bromową.
2. Zabłocka Sól Uzdrowiskowa Jodowo-Bromowa, posiadająca nieco mniejszą mineralizację i stosowana do kąpieli w przypadku otyłości, regeneracji po wysiłku, rehabilitacji oraz rekonwalescencji.
3. Zabłocka Sól Algowo-Termalna, przeznaczona do kąpieli SPA, podczas których głęboko nawilża, odżywia i ujędrnia skórę, opóźniając procesy jej starzenia.

Sole Zabłocka stosowane są do kąpieli mineralnych, kosmetycznych i SPA, a także kąpieli wspomagających leczenie. Działają powierzchniowo na skórę oraz na organy wewnętrzne, powodując detoksykację organizmu. Zapewniają również suplementację jodu, który aplikowany jest drogą wziewną, z pominięciem przewodu pokarmowego. Są produktem uzdrowiskowym wytwarzanym poprzez odparowanie leczniczej solanki jodowo-bromowej. W swoim składzie zawierają ponad 45 pierwiastków i minerałów.

Dzięki nim można we własnym mieszkaniu przeprowadzić zabieg analogiczny do tych wykonywanych w sanatoriach, ośrodkach SPA czy salonach kosmetycznych. Zwykle takie kąpiele wykonuje się w wodzie o temperaturze 37-38°C i trwają one około 20-30 minut. Najlepsze efekty osiąga się, wykonując je w seriach przez minimum 10 dni. Stężenie soli w roztworze kąpielowym powinno wynosić od 1 do 5%. Do kąpieli kosmetycznych, mineralnych i SPA, a także w celu pielęgnacji zdrowia i urody, wystarczy wsypać minimum jedną garść dowolnej soli na wannę wody.   

Innym produktem przeznaczonym do kąpieli mineralnych, nacierań i okładów jest Zabłocka Solanka Termalna Jodowo-Bromowa. Stosowana zewnętrznie na skórę odżywia ją, a także działa antyseptycznie, antybakteryjnie i antywirusowo. Stosowana do kąpieli w ilości jednej szklanki na wannę wody zapewnia suplementację jodu, który aplikowany jest drogą wziewną.

Z kolei Zabłocka Mgiełka Solankowa Jodowo-Bromowa to woda lecznicza przeznaczona do inhalacji, nebulizacji, nawilżania mieszkań, płukania gardła oraz stosowania w tężniach solankowych. Jest bardzo skuteczna w terapii dróg oddechowych, w tym przewlekłych dolegliwości gardła, krtani, zatok, oskrzeli i płuc, a także jamy ustnej. Stosowana jest m.in. w przypadku anginy, przeziębienia, zapalenia zatok, zapalenia oskrzeli i płuc, grzybicy, aft, astmy oraz alergicznych schorzeń gardła, nosa i zatok.

60 lat dębowieckiego rozdziału historii Zabłockiej

W 2026 roku mija 60 lat od rozpoczęcia produkcji Zabłockiej Soli w Dębowcu. Jubileusz nie wyznacza początku całej historii produktu - ta jest starsza - lecz podkreśla trwałość dębowieckiego etapu, który rozpoczął się w 1966 roku i trwa do dziś.

Norma branżowa, dawne opakowania, decyzje administracyjne, opracowania geologiczne i rejestr znaku towarowego pozwalają prześledzić tę drogę krok po kroku. Pełny materiał historyczny o Zabłockiej Soli wraz z szerszym wykazem dokumentów i źródeł został udostępniony na stronie zablocka.pl.

Wykorzystane źródła i materiały

1. Norma branżowa BN-75/9567-10 „Produkty uzdrowiskowe. Zabłocka sól lecznicza”, ustanowiona 1 kwietnia 1975 roku.
2. Archiwalne opakowanie „Zabłocka sól jodobromowa naturalna” P.P. „Uzdrowisko Ustroń-Jastrzębie”.
3. Archiwalny wzór opakowania „Jodowo-bromowa Zabłocka sól lecznicza” P.P. „Uzdrowisko Ustroń” z 1998 roku.
4. Archiwalne opakowanie „Jodowo-bromowa Zabłocka Sól naturalna” HALIT, ZN-1/HAL/2000.
5. Państwowy Instytut Geologiczny, Mapa geośrodowiskowa Polski - arkusz Cieszyn.
6. Urząd Patentowy RP, znak słowny ZABŁOCKA, R.236916.
7. Państwowy Instytut Geologiczny, zestawienie złóż objętych koncesjami na wydobywanie wód leczniczych.
8. Dokumentacja firmowa dotycząca przejęcia warzelni, koncesji oraz praw do znaku Zabłocka.
9. Materiał dotyczący przeniesienia produkcji Soli Iwonickiej do Lubatówki.
10. Państwowy Instytut Geologiczny, informacje o odwiertach w Lubatówce wykorzystywanych do produkcji Soli Iwonickiej.
11. Informacje producenta Bocheńskiej Soli Leczniczej o warzelni w Łapczycy.

Artykuł sponsorowany