Wernisaż wystawy ''Królewski szczep piastowy'' w Książnicy Cieszyńskiej

romuald.saletra: BOLESŁAW CHROBRY – POCZĄTKI PANOWANIA. Bolesław Chrobry należy do jednego z najwybitniejszych panujących, których współczesna Polska wlicza w skład swego pocztu. Był on synem Mieszka I, uznawanego za twórcę państwa, które współcześnie nazywamy Polską. Jego matka Dobrawa, była księżniczką czeską, córką Bolesława Srogiego. Wedle relacji Galla Anonima była pobożną niewiastą, której postawa miała zaowocować przyjęciem przez Mieszka chrztu. Za jedną z politycznych przesłanek przyjęcia chrztu przez Mieszka obecnie przedstawia się dążenie gnieźnieńskiego księcia do rozerwania sojuszu czesko-wieleckiego m.in. w celu opanowania ujścia Odry. Bolesław Chrobry władzę przejął w 992 roku w konsekwencji zamachu stanu. Wygnał swoją macochę Odę wraz z przyrodnim rodzeństwem, z kolei Przybywoj i Odylen (pierwsi znani z imienia opozycjoniści w dziejach Polski) z rozkazu księcia zostali oślepieni (wówczas oznaczało to wykluczenie z życia publicznego). Bolesław Chrobry sprzeciwił się w 992 roku woli swego ojca, który na podstawie sprawowanej władzy patrymonialnej traktował państwo (Państwo Gnieźnieńskie) jako swoją prywatną własność, a zatem na wypadek śmierci Mieszka jego scheda podlegała prawu spadkowemu uzależnionemu od woli testatora. Bolesław Chrobry początkowo (przed zamachem po śmierci Mieszka) sprawował władzę w Krakowie, który jako ważny ośrodek na szlaku z Pragi do Kijowa został pomiędzy 978/980 r. (odwrócenie sojuszy) a 989 r. przejęty spod czeskiego panowania (czeski garnizon wedle przewidywań stacjonował na prawym brzegu Wisły na wzgórzu Lasoty). Bolesław Chrobry na podbitych ziemiach, jako wnuk Bolesława I Srogiego (władca Czech) i syn Mieszka I ze związku z Dobrawą przez miejscowe elity polityczne został zaakceptowany jako pan przyrodzony. Sytuacja powtórzyła się później w przypadku Moraw. Nie bez powodu obiekty sakralne, które swą metryką sięgają czasów Bolesława Chrobrego, wzniesiono właśnie pod wezwaniem św. Wacława, który od strony matki Dobrawy był krewnym polańskiego księcia. Panowanie Chrobrego w Krakowie przekładało się na względną samodzielność młodego księcia, który zarazem pozostawał uzależniony od pomocy Gniezna w przypadku ewentualnej akcji rewindykacyjnej ze strony Czech.

romuald.saletra: PRZEJĘCIE SCHEDY PO MIESZKU. Bolesław Chrobry sprzeciwił się ostatniej woli Mieszka I (odzwierciedlonej m.in. w Dagome iudex), wypędził macochę Odę wraz ze swymi przyrodnimi braćmi. Znaleźli oni azyl na dworze swych krewnych znajdujących się pod panowaniem Cesarza Rzymskiego (Niemcy). Wówczas przyszłość patrymonialnie pojętej państwowości utożsamiano z trwałością dynastii panów przyrodzonych, z kolei los państwa zależał od witalności poszczególności panujących oraz ich kondycji fizycznej i intelektualnej. Bolesław Chrobry odziedziczył talenty przywódcze po swoim dziadku i ojcu. Ówcześni zagrożenie państwa upatrywali nie tyle w ewentualnych klęskach żywiołowych, ile w niezgodzie w ramach panującej dynastii i kondycji władcy. W sytuacji, kiedy zasada sukcesji władzy nie była ustrojowo ustalona, władzę przejmowała jednostka w ramach panującej dynastii, która wykazała się realną siłą, sprytem, posłuchem, czy charyzmą. W 992 r. roku Bolesław Chrobry umiejętnie wykorzystał posiadane przez siebie atuty i po wygnaniu pretendentów do tronu, stał się jedynym panem przyrodzonym. Przy okazji możemy zauważyć pozytywny wpływ chrześcijaństwa na postępowanie Bolesława Mieszkowica – nie uśmiercił konkurentów do tronu (macochy wraz ze swymi przyrodnimi braćmi) w przeciwieństwie do przykładu swych przodków, dziadka Bolesława I Srogiego i prababki Drahomiry, którzy przy przejęciu władzy uśmiercili Wacława (późniejszego świętego), z kolei przywódcy opozycji spośród możnowładztwa (Przybywoj i Odylen) zostali potraktowani okrutnie (oślepieni), ale zachowani przy życiu. Rozrost dynastii panów przyrodzonych i niezgoda w ramach dynastii panującej powodowała, iż równe prawo do objęcia władzy zwierzchniej w Polsce pozostawało przy przyrodnich braciach Bolesława Chrobrego. Ich obecność pod kontrolą obcego monarchy (Ottona III), mogła zostać wykorzystana jako ewentualne casusu belli w przypadku konfliktów interesów panujących, pod pretekstem ochrony praw krewnych panującego władcy, którzy posiadali roszczenia do udziału we władzy po swoim ojcu (z tego rodzaju sytuacją spotkał się Mieszko II Lambert, potomek Chrobrego). Na marginesie wypada dodać, iż Libice Sławnikowiców obok pobliskiego Kouřimu rywalizowały swego czasu o prymat w trakcie procesu jednoczenia plemion czeskich (źródła wskazują na czternastu książąt czeskich), z czego najbardziej zaciętymi przeciwnikami Przemyślidów okazali się Sławnikowice. Przemyślidzi w przeciwieństwie do swego krewnego Bolesława Chrobrego byli sporo mniej wyrozumiali – postanowili wymordować cały ród.

romuald.saletra: SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA. Bolesław był zatem zmuszony prowadzić poprawne relacje z Cesarstwem Rzymskim (Niemcy) i jego pogranicznymi marchiami, m.in. w związku z koniecznością poskromienia plemion Słowian Połabskich i wobec pojawienia się wielu kwestii spornych w relacjach z Czechami – mowa o zajętych uprzednio przez Mieszka i Bolesława terenach Śląska i Krakowa (obecna Małopolska). Chrobry sporo skorzystał na pojednawczym podejściu Ottona III – w jego uniwersalistycznej wizji Europy Bolesław był traktowany jako władca Sklawinii. Natomiast wedle relacji kronikarzy Cesarz Rzymski (Niemiec) traktował Bolesława Chrobrego jako równego sobie, co ci mniej przychylni dziejopisowie przedstawiali za brak roztropności ze strony Ottona. Sytuacja zmieniła się w 1002 r., kiedy władzę objął Henryk II. Stosunki Gniezna z Czechami pogarszał także azyl, którego Bolesław udzielił członkom rodu Sławnikowiców (Wojciech, Radzym Gaudenty, Sobiesław), którzy byli prześladowani przez Przemyślidów w związku z rywalizacją o pozycję w Czechach. Bolesław Chrobry, jako panujący starał się pod swoją kontrolą skupić jak największe terytorium, co wynikało m.in. z potrzeb utrzymania dość licznych drużynników łakomych na łupy. W konsekwencji zamieszania wynikłego po śmierci Bolesława II Pobożnego, jako wnuk Przemyślidy Chrobry mógł wysunąć swoje roszczenia do panowania w Czechach, co nie omieszkał uczynić. Bolesław Chrobry, po objęciu swą kontrolą Milska, Łużyc, Czech (które dość szybko utracił), Moraw i być może Górnych Węgier, oraz po krwawym i długotrwałym starciu z Cesarstwem Rzymskim (1002-1018) zakończonym pokojem w Budziszynie, zyskał sprzyjającą sytuację międzynarodową do podjęcia interwencji w Kijowie i możliwość podporządkowania sobie tego ośrodka.

romuald.saletra: PRZYCZYNY WYPRAWY NA KIJÓW. Kijów w omawianym okresie był jedną z większych metropolii w Europie. Z pewnością ustępował Konstantynopolowi, jednak w odniesieniu do perspektywy ziem zamieszkanych wówczas przez Słowian, z pewnością był to wtedy największy słowiański ośrodek. Władza nad Kijowem, uważanego za matkę grodów ruskich, umożliwiała kontrolę nad szlakiem prowadzącym do Konstantynopola, dominację nad południową częścią ziem ruskich, a nawet dowodziła zwierzchnictwa nad całą Rusią. Kijów zapewniał państwu Chrobrego bezpieczeństwo od wschodu i w razie konieczności możliwość skorzystania z pomocy zbrojnej wojów kijowskich. Wspomniany już wcześniej szlak handlowy przechodzący przez Kijów łączył Europę (włącznie ze Skandynawią) poprzez Krym i ujście Wołgi z Konstantynopolem, a następnie prowadził do Kalifatu Bagdadzkiego i samego Bagdadu. Konstantynopol i Bagdad były wówczas stolicami świetnie prosperujących państw, które pod względem gospodarczym, kulturalnym, a nawet pod kątem poziomu i jakości życia znacząco przewyższały całą ówczesną Europę. Tereny Rusi zajmowały, kontrolowały przebieg tych szlaków, które zapewniały temu państwu nie tylko kapitał płynący z handlu, ale również wymianę myśli i technologii. Kontrola nad Kijowem gwarantowała Bolesławowi znaczne perspektywy i potencjalnie mogła zapewnić podstawy pod skuteczną rywalizację polityczną z Cesarstwem Rzymskim (Niemcy). Nie bez powodu po zajęciu Kijowa Chrobry nawiązał relacje dyplomatyczne z Bizancjum.

romuald.saletra: WYPRAWA BOLESŁAWA NA KIJÓW (1018 r.). Bolesław Chrobry zdaniem Galla Anonima sprawy polityczne swego państwa prowadził dzielnie i po męsku. Wedle treści kronik, możemy wywnioskować, iż w okresie największego rozkwitu, państwo Bolesława Chrobrego opierało się o naturalne granice, rozciągające się pomiędzy Soławą, Dunajem i Dnieprem. U Galla Anonima w kronice, znajduje się fragment odnoszący się do obecności Bolesława Chrobrego na Rusi. Warto zwrócić uwagę na kompozycję, w jaki sposób interesująca nas sytuacja została usytuowana w treść źródła. Opis zajęcia Rusi przez Bolesława Chrobrego znajduje się po przedstawieniu wojennych wypraw tego władcy na sąsiednie ziemie – mowa o Królestwie Czech, Morawach, Łużycach, Miśni i Milsku. Wówczas następuje opis zjazdu w Gnieźnie, kiedy dokonania Bolesława Chrobrego i bogactwo jego narodu zostały docenione przez cesarza Ottona III. W swoich planach cesarz dla Bolesław Chrobry przewidywał nietuzinkową rolę. Zdaniem Galla Anonima konsekwencją wizyty cesarza w Gnieźnie była koronacja Bolesława Chrobrego.

romuald.saletra: Następnie Gall Anonim zamieszcza opis interwencji Bolesława Chrobrego na Rusi w 1018 r. Oficjalnym powodem najazdu była domniemana krzywda, jaką panujący w Kijowie mieli poczynić wobec Bolesława Chrobrego. Mowa o odrzuceniu propozycji mariażu władcy Polski z Przedsławą (córką Włodzimierza Wielkiego) przez Jarosława Mądrego. Zgodnie ze słowami kronikarza Bolesław Chrobry na Ruś natarł z wielką siłą, zatem wschodni sąsiad ze strony Bolesława I był traktowany jako mocarstwo, skoro wyprawa wymagała użycia większych niż zwykle środków. Potwierdzałoby to także usytuowanie najazdu na Ruś w kronice w oderwaniu od kontekstu innych wypraw Bolesława Chrobrego. Gall wskazuje na pośpiech, zdecydowanie i aktywność, którymi wykazywał się Bolesław Chrobry. Niewątpliwie agresor był świadomy znaczącego potencjału militarnego Rusi i tylko sprawne opanowanie ośrodka centralnego (Kijowa) przed zmobilizowaniem sił przesądzało o powodzeniu wyprawy.

romuald.saletra: Kronikarz przekazał reakcję Jarosława Mądrego na wieść o szybkich postępach wojów Bolesława Chrobrego: "A król Rusinów z prostotą właściwą temu ludowi właśnie wówczas łowił z czółna ryby na wędkę, gdy mu niespodziewanie doniesiono o nadejściu króla Bolesława. Zrazu nie mógł w to uwierzyć, lecz nareszcie, gdy mu to jedni za drugimi donosili przekonał się i wpadł w przerażenie. Wtedy dopiero włożył do ust duży palec i wskazujący i obyczajem rybaków pomazując śliną wędkę, na hańbę swego narodu miał powiedzieć te pamiętne słowa: Ponieważ Bolesław tej sztuki nie uprawiał, lecz przywykła do noszenia rycerskiego oręża, dlatego Bóg postanowił wydać w jego ręce to miasto, Królestwo Rusinów i bogactwa!". Opisana reakcja władcy Kijowa wskazuje na atmosferę popłochu i anarchii, jaka zaistniała na Rusi w konsekwencji sukcesów Bolesława Chrobrego. Z analizy tekstu wynika, iż Rusini mieli wystarczające siły, aby skutecznie przeciwstawić się najazdowi, ale wobec sprawnych działań Bolesława I nie byli w stanie się zorganizować. Na dodatek godny uwagi jest fakt, iż państwo Rusinów w treści kroniki określono jako królestwo, co dodatkowo wskazuje na znaczenie i prestiż tego organizmu na mapie politycznej Europy. Jednocześnie należy zauważyć, iż Rusini w postrzeganiu najeźdźców wg kronikarza byli prości, z kolei sam najazd Gall przedstawił za realizację woli Boga. Wbrew pozorom przyjęcie chrześcijaństwa w wersji zapewniającej liturgię w języku słowiańskim, który był powszechnie zrozumiały dla mieszkańców Rusi, powodowało upowszechnienie kultury wśród ludu, co w konsekwencje wiązało się z bardziej powszechną niż w kręgu liturgii w języku łacińskim, umiejętnością pisania i czytania wśród ludu. Zresztą i materiał pisarski był powszechnie dostępny, wykorzystywano w tym celu korę powszechnie występujących na tym terenie brzóz.

romuald.saletra: W kontekście religii, owej rzekomej „realizację woli Boga” powinniśmy wziąć pod uwagę, iż najazd Bolesława Chrobrego na Ruś nastąpił w okresie, kiedy sytuacja w świecie chrześcijańskim diametralnie różniła się od współczesnej. W 1018 r. pomimo pojawiających się już wówczas pomiędzy Rzymem i Konstantynopolem rozbieżności, chrześcijaństwo jeszcze nie było podzielone i formalnie mieliśmy wówczas do czynienia z jednym Kościołem. Zatem Rusini byli takimi samymi chrześcijanami jak ich zachodni sąsiedzi, z kolei różnice religijne (poza obrządkami) de facto nie istniały. Na marginesie wypada dodać, iż jeszcze wówczas całkiem żywotnie wśród Słowian sprawowane były kultu tradycyjne (pogańskie). Wyprawa Bolesława Chrobrego, a nawet ta późniejsza Bolesława Szczodrego z 1069 r. nie miały charakteru wyznaniowego. Tarcia pomiędzy wyznaniami i wiedza na temat istniejących różnic wyznaniowych na poziomie świadomości pospolitych ludzi zaczęła się kształtować dopiero w okresie wypraw krzyżowych – zatem w czasach współczesnych autorowi kroniki. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza przy interpretacji treści źródłowych dotyczących interesujących nas wydarzeń. W narracji Galla Anonima opis wyprawy Bolesława Chrobrego na Ruś został usytuowany kompozycyjnie po przedstawieniu wizyty cesarza w Gnieźnie. Możemy odnieść wrażenie, iż w zamyśle Galla wyprawa Chrobrego na Kijów była zgodna z planami politycznymi Ottona III. Zapis o „realizacji woli Boga" w ujęciu kroniki Galla powinniśmy interpretować, jako wizję polityczną cesarstwa, którą autor dyskretnie i ahistorycznie łączy z relacjami międzywyznaniowymi charakterystycznymi dla czasów sobie współczesnych.

romuald.saletra: W dalszej części treści kroniki jest mowa poddaniu się Kijowa władcy Polski bez oporu. W źródle odnajdujemy kolejny anachronizm dokonany przez autora, który wskazuje, jakoby w 1018 r. w ciągu fortyfikacji Kijowa miała znajdować się słynna Złota Brama, którą wzniesiono dopiero w 1037 r. Świadczyć to może o niekompetencji kronikarza lub raczej jest to figura retorycznej, która odnosi się do przedstawienia symbolicznej sceny upokorzenia silniejszego od monarchii Bolesława Chrobrego państwa. Podobnego rodzaju zabiegi stosuje się również współcześnie. Jako przykład możemy wskazywać różnego rodzaju historyczne produkcje filmowe, które np. na terenie Rzymu w czasach panowania Nerona sytuują Koloseum („Quo Vadis”), czy ahistoryczne przedstawienie na jednym z obrazów Jana Matejki postaci św. Wojciecha i Mieszka I w kontekście przyjęcia chrztu. Najwyraźniej konkretny obiekt (Złota Brama) kojarzył się wówczas z Kijowem, dlatego autor kroniki dopuścił się niekonsekwencji. Ad deliberandum, Kijów zdaniem kronikarza poddał się bez walki, zatem przedstawienie sceny poszczerbienie miecza o bramę miało symbolizować akt zdobycia lub upokorzenia dumnej Rusi. Równolegle przedstawiony został fakt pohańbienia Przedsławy, siostry Jarosława Mądrego przez Bolesława Chrobrego, co dobitnie przesądza o poniżeniu wroga. Możemy przypuszczać, iż wojowie Chrobrego poszli za przykładem swojego triumfującego władcy.

romuald.saletra: OBECNOŚĆ BOLESŁAWA CHROBREGO W KIJOWIE. Gall pominął opis złupienia Kijowa i Rusi. Z tekstu kroniki wynika, iż siły polskie przebywały w Kijowie przez dziesięć miesięcy i dopiero trudności w sprawowaniu władzy równocześnie nad kilkoma „królestwami”, skłoniły Bolesława Chrobrego do opuszczenia Rusi, gdzie pozostawił Światopełka, swego zięcia. Opuszczenie w kronice opisów łupienia w trakcie tej dość długiej obecności polskich wojów na Rusi, może wskazywać na powszechność tego procederu i bezprawia, jakie mieszkańcy zajętych ziem doświadczyli pod polskim panowaniem, które kronikarz postanowił przemilczeć (podobnie jak w przypadku ograniczenia opisów gwałtów wyłącznie do przykładu Przedsławy). Być może w ten sposób autor chciał podkreślić, iż interweniujący okazywali wrogość wyłącznie wobec samego Jarosława Sprytnego. Z drugiej strony dość liczne wojska Bolesława korzystały z miejscowych zasobów, zatem trudno sobie wyobrazić, aby przez tych długich dziesięć miesięcy Rusini tolerowali obecność „gości” zza Buga i swym dobytkiem dobrowolnie, a zwłaszcza chętnie dzielili się z wojami Bolesława Chrobrego. Tym bardziej, iż zgodnie z przedstawioną przez kronikarza wypowiedzią polskiego monarchy, którą ów poczynił nad Bugiem: cyt. „zebrane przez siły polskie dobra były cudze”, a te polskie siły przy tym dopuścić się miały krzywd – czyli zostały zrabowane. Warto zwrócić uwagę, iż kronikarz celowo podkreślił zaistniały uszczerbek dla relacji rodzinnych, który powstał za sprawą zbyt długo przeciągającego się pobytu wojów Bolesława z dala od ich bliskich. Czyżby kronikarz interwencję Bolesława Chrobrego na Rusi postrzegał przez pryzmat późniejszej wyprawy Bolesława Śmiałego? In plus, zdaniem Galla Anonima Bolesław całkowicie nie wycofał się z Rusi, ponieważ z politycznego punktu widzenia pozostawił tam swego zaufanego i zarazem zięcia Światopełka, którego osadził na tronie w Kijowie (oficjalny cel wyprawy). Świadczyć to może o chęci podporządkowania południowej Rusi przez Polskę w związku z chęcią przejęcia kontroli nad szlakami handlowymi np. nad dochodami z handlu, czy ze względu na znaczenie geopolityczne tego regionu. Fragment opisujący pobyt Bolesława Chrobrego na Rusi, w ujęciu Galla Anonima, zakończony został zdaniem sugerującym, iż Ruś, po najeździe polskiego monarchy cyt. „jeszcze długo płaciła daninę Polsce”. Stwierdzenie to możemy potraktować za celowy zabieg, który w świadomości odbiorców prowadził do wykreowania przeświadczenia na temat zasadności kolejnych, podejmowanych przez Piastów interwencji na Rusi.

romuald.saletra: POWRÓT BOLESŁAWA CHROBREGO DO POLSKI. Kronikarz wspomniał o oporze Jarosława Mądrego dopiero w kontekście wycofywania się głównych sił polskich z Rusi. W tym celu Jarosław Mądry zdaniem Galla zapewnił sobie pomoc zbrojną pogańskich Połowców i Pieczyngów (dotychczasowych sojuszników Chrobrego). Zgodnie z realiami historycznymi Połowców w 1018 r. w sąsiedztwie Rusi jeszcze nie było, a Pieczyngowie pozostali sojusznikami Bolesława Chrobrego – być może dla Galla Anonima był to niewygodny fakt. W kompozycji kroniki Galla Anonima opis bitwy polsko-ruskiej nad Bugiem ukazany został wedle stricte literackiego ujęcia. Wynika z tego, iż po wycofaniu się głównych sił polskich z Rusi, oponent Bolesława Chrobrego i Światopełka poczuł się na tyle silny, aby odzyskać utraconą władzę. Kronikarz przedstawił Jarosława Mądrego za króla i podmiot, który był najlepiej rozeznany w zaistniałej sytuacji po wycofaniu głównych sił polskich. Autor wskazał na ostateczne niepowodzenie działań Bolesława Chrobrego na Rusi. Wojowie polscy wrócili z wyprawy wzbogaceni, jednak zamierzony i osiągnięty cel polityczny interwencji ostatecznie nie został zbyt długo utrzymany. Pozostawiony przez Bolesława Chrobrego w Kijowie Światopełk okazał się zbyt słaby, aby zachować władzę i podołać łączonym z nim oczekiwaniom. Bez stałej obecności sił polskich panowanie nad Rusią okazało się niemożliwe, z kolei dziesięciomiesięczny pobyt Chrobrego w Kijowie okazała się niewystarczający na rzecz utrwalenia władzy jego zięcia. Jarosław Mądry w przedstawionym kontekście nie został przedstawiony przez kronikarza jako aktualny władca, przesądza to o zamiarze trwałego sprawowania kontroli nad południową Rusią przez Polskę.

romuald.saletra: BITWA NAD BUGIEM. Bitwa nad Bugiem w ujęciu Anonima przedstawiona została jako wydarzenie w bliżej nieokreślonym czasie. Zmagania polsko-ruskie w kontekście kroniki stanowią podstawę na rzecz przedstawienia cech charteru Bolesława Chrobrego. Bliżej nieokreślona bitwa nad rzeką, której nazwa ani umiejscowienie nie jest wskazane tak samo, jak czas jej rozegrania, wedle naszej opinii świadczy o drugorzędnym charakterze prawdziwości relacji historycznej kosztem ukazania wspaniałości charakteru władcy Polski – podkreśla to sam autor. Godne uwagi jest samo przybliżenie postaci Bolesława Chrobrego w ramach narracji kroniki Galla Anonima. Możemy zauważyć, iż najpierw autor przedstawił czyny monarchy, a następnie zwrócił uwagę na jego cechy charakteru. Tego rodzaju przedstawienie przypomina kompozycję antycznej biografii, w której konkretne postacie ukazywano przez ujęcie jej specyficznych godnych pochwały lub nagany cech charakteru, które przedstawiano na kanwie wcześniejszych opisanych sytuacji z życia prezentowanej osoby. Czyniono to między innymi ze względów wychowawczych ad usum delphini.

romuald.saletra: Bolesław w czasie bitwy nad Bugiem, wg relacji Galla Anonima, pomimo rażącej dysproporcji sił na niekorzyść Polaków, odwoływał się do autorytetu Boga. Zatem poniesienie porażki przez siły polskie nie było możliwe, ponieważ realizowały wolę Najwyższego – zdaniem kronikarza. Świadczy to również o pobożności władcy Polski. W wyobrażeniu ludzi średniowiecza każde naruszenie ładu ustanowionego wolą Boga w konsekwencji godzi w naruszycieli tego porządku. Dlatego siły Rusinów odniosły kolejną sromotną klęskę, pomimo posiadanej przewagi. Bitwa nad Bugiem, zdaniem kronikarza była "rzezią". Sam Chrobry w trakcie głównych zmagań walczył jak lew, przez co kronikarz ukazał waleczności i odwagę tego panującego. Gall Anonim przy okazji opisu wymiany poselstw pomiędzy władcą Polski i Rusi prezentuje różnicę w ich charakterach. Bolesława ukazał jako pokornego i rozważnego przywódcę, który pomimo zagrożenia zachował stoicki spokój. Zarazem autor zwrócił uwagę na religijność polskiego władcy i jego wrażliwość na kwestie wyznaniowe.

romuald.saletra: Bitwę nad Bugiem siły polskie rozstrzygnęły na korzyść swego władcy wedle wizji Galla już we wstępnej fazie starcia. Zwycięstwo nad wojskami ruskimi nastąpiło bez osobistej interwencji Chrobrego, za sprawą sprowokowanych pachołków i służby rycerstwa Bolesława. Przedstawiona sytuacja wydaje się fantastyczna i mało prawdopodobna. Można odnieść wrażenie, iż autor w sposób szczególny ukazał zwycięstwo cnoty i pokory nad pychą. Sytuację przedstawił w formie przypowieści. Celem tego opisu mogło być zrównoważenie niekorzystnego wizerunku Bolesława Chrobrego zaprezentowanego w uprzednich partiach kroniki. Swoje dzieło Gall Anonim napisał na zamówienie ku chwale domu panującego, zatem miało ukazywać wielkość przodków Bolesława Krzywoustego. Czyny poprzedników służyły docelowym odbiorcom jako wzór do naśladowania. Takie, a nie inne ujęcie postaci Bolesława Chrobrego, miało wymiar dydaktyczny i pomimo ukazania fantastycznej sytuacji, autor kroniki kierował się wyższymi celami. Rządy Bolesława Chrobrego autor kroniki ocenił na równi ze złotym wiekiem. Inni dziejopisowie doszukiwali się w czasach panowania Chrobrego w Polsce analogii do okresu władania biblijnego Salomona w Izraelu. Niewątpliwie Bolesław Chrobry okazał się największym słowiańskim władcą od czasów Świętopełka Morawskiego.

romuald.saletra: PODSUMOWANIE. Niestabilność władzy na Rusi, bogactwo i strategiczne położenie kraju, a także brak naturalnych granic obronnych powodowały, iż tereny Rusi stanowiły dogodny teren pod ekspansję państw sąsiednich. Wyprawa Chrobrego na Ruś poza przywróceniem władzy Światopełka miała cele: rabunkowy i terytorialny, związany z panowaniem nad obszarem tak zwanych Grodów Czerwińskich – stanowiły część współczesnego pogranicza polsko- ukraińskiego. Pomoc okazana pretendentowi do władzy w Kijowie przez ościenne państwo wiązała się z uzyskaniem wpływu na sytuację na Rusi. Polska w przeciwieństwie do ziem ruskich, w omawianym okresie, skupiała terytoria de facto zacofane pod względem rozwoju kultury i cywilizacji. Grody były mniej liczne niż na Rusi, o słabszym znaczeniu ekonomicznym. Rzadziej znana była umiejętność czytania i pisania, dostęp do kultury wyższej był bardziej utrudniony. Przez ziemie polskie przebiegały szlaki handlowe z głównym biegnącym z Bawarii do Kijowa – de facto o drugorzędnym znaczeniu w Europie. Polityka władcy Polski z XI w., jak wynika z naszych rozważań, ukierunkowana była na opanowanie naczelnego ośrodka w Kijowie. Teren Rusi północnej, wówczas znajdował się poza zainteresowaniem Polski. Kontrola nad południową Rusią sprawowana przez Bolesława Chrobrego była bardzo atrakcyjna dla Polski pod względem politycznym, ekonomicznym, czy gospodarczym. Nie bez powodu po zajęciu Kijowa Chrobry nawiązał relacje dyplomatyczne z Bizancjum i zarazem czuł się władny ingerować w konflikt pomiędzy Cesarstwem Rzymskim (Niemcami) i Cesarstwem Bizantyjskim, które rywalizowały m.in. o panowanie w południowej Italii.