Trzej Królowie przyszli k'wam

Trzech Króli, a może astrologów? Co znaczy K+M+B? I co to za gwiazda ich prowadziła?

Święto Trzech Króli, znane także jako Epifania, czyli Objawienie Pańskie, należy do najstarszych świąt chrześcijańskich i w Kościele łacińskim obchodzone jest jako święto odrębne od Bożego Narodzenia od końca IV wieku. Upamiętnia objawienie się boskości Jezusa całemu światu, co symbolizuje pokłon oddany Mu przez mędrców ze Wschodu, opisany wyłącznie w Ewangelii św. Mateusza.

A kim byli królowie? Cóż, Biblia nie podaje ani ich liczby, ani imion, ani pochodzenia, a określenie „królowie” pojawiło się dopiero w późniejszej tradycji; pierwotnie byli to prawdopodobnie uczeni lub kapłani-astrologowie.

Imiona Kacper, Melchior i Baltazar wywodzą się ze średniowiecznych apokryfów, podobnie jak utrwalone przekonanie, że było ich trzech – najpewniej zainspirowane liczbą darów: złota, kadzidła i mirry (w różnych przedstawieniach pojawiało się ich nawet dwunastu!).

Z Epifanią wiąże się również zwyczaj oznaczania drzwi domów poświęconą kredą, znany od około 500 lat, ze skrótem K+M+B lub C+M+B, interpretowanym zarówno jako imiona mędrców, jak i łacińskie wezwanie błogosławieństwa dla domu. Odczytywano skrót również jako: Christus Multorum Benefactor (Chrystus dobroczyńcą wielu). Znana jest także interpretacja skrótu C+M+B jako pierwszych liter łacińskich nazw trzech zbawczych zdarzeń świętowanych w Epifanię: Cogitum - Matrimonium - Baptisma (łac. Poznanie - Wesele - Chrzest).

Z kolei Gwiazda Betlejemska, która według Ewangelii prowadziła mędrców do Jezusa, pozostaje zagadką dla naukowców, a w tradycji chrześcijańskiej odczytywana jest przede wszystkim symbolicznie – jako znak drogi wiary i poszukiwania światła prowadzącego do Boga.

Święto Trzech Króli na Śląsku Cieszyńskim

Podobnie jak w innych regionach Polski, także na Śląsku Cieszyńskim święto Trzech Króli miało szczególne znaczenie – kończyło okres świętych wieczorów rozpoczęty Wigilią i otwierało zapusty. W czasie tzw. dwunastu pustych dni wstrzymywano się od prac z użyciem ostrych narzędzi, a każdy dzień wróżył pogodę na kolejny miesiąc roku. W Trzech Króli święcono w kościołach kadzidło, złoto, kredę, wodę oraz drobne przedmioty, którym przypisywano ochronną i leczniczą moc. Poświęconą wodą kropiono domy, obejścia i zwierzęta gospodarskie, a złotem dotykano chorych miejsc na ciele, wierząc w jego uzdrawiające działanie. Dzień ten miał także wyjątkowo uroczysty charakter – posiłki były bardziej świąteczne niż w niedzielę, a kolędowanie przybierało formę barwnych przedstawień z udziałem Trzech Króli i Heroda, znacznie bogatszych niż znane dziś skromne wizyty kolędników.

Wchodząc do domostwa witano słowami „Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus” i wierszykiem:
Trzej Królowie przyszli ku wam
Szczęścia, zdrowia winszujemy wam,
Szczęścia, zdrowia długie lata,
Przyszliśmy do was z daleka.
a kończyło wspólnym odśpiewaniem kolędy.

Jak pisze Małgorzata Kiereś w książce „Doroczna obrzędowość w społecznościach zróżnicowanych religijnie na pograniczu polsko-czesko-słowackim” królów często badacze mylą z pastuszkami (o pastuszkach można przeczytać , którzy też chodzili w czasie od Bożego Narodzenia po Trzech Króli. Królowie byli ubrani dowolnie – […] stroje były przypadkowe, własne, często niedopracowane. [..] Zawsze nosili papierowe korony i ważne rekwizyty – mirę, kadzidło i złoto, które sami wykonali. […] Ciekawostka może być fakt, że nikt nie pamięta, aby chodzili w Wiśle. Zwyczajem praktykowanym do czasów obecnych w tym dniu jest święcenie wody zwanej trzejkrólówką lub trzejkrólową. Stanowiła środek do zażegnywania ewentualnych nieszczęść w gospodarstwie.

Po Trzech Królach zaczyna się okres mięsopustu, zwany również od niedawna karnawałem. Mięsopust trwać będzie do wtorku przed Środą Popielcową. Jest to czas zabaw ludycznych, bali, kuligów, ale te czas spotkań przy pracy i opowieściach, czyli porządków, darcia pierza, czy szkubaczek.

Oprac. NG