Płytki z Cieszyna wśród najciekawszych zabytków

Setny numer magazynu „Archeologia Żywa” przyjmuje formę rozbudowanego przewodnika po 100 zabytkach z 100 muzeów w całej Polsce. To wydanie, przygotowane we współpracy z instytucjami muzealnymi, łączy prezentację najciekawszych artefaktów z ich kontekstem odkrycia oraz możliwością realnego „podążania śladem zabytków” w przestrzeni kraju.

Numer został uporządkowany według województw i miejscowości, co nadaje mu jednocześnie charakter publikacji popularnonaukowej i praktycznego przewodnika muzealnego. Wśród prezentowanych obiektów znalazły się zarówno przedmioty znane i często eksponowane, jak i zabytki rzadko pokazywane szerokiej publiczności.

Cieszyn w jubileuszowej setce

Wśród wybranych 100 obiektów znalazły się XV-wieczne płytki posadzkowe pochodzące z rezydencji Piastów cieszyńskich, dziś przechowywane w zbiorach Muzeum Śląska Cieszyńskiego.

Jak podkreśla muzeum, ich obecność w jubileuszowym numerze „Archeologii Żywej” jest powodem do satysfakcji, a sam wybór potwierdza rangę cieszyńskich zbiorów na tle archeologicznego dziedzictwa Polski. Opracowanie dotyczące płytek przygotowała Zofia Jagosz-Zarzycka, kierująca Działem Archeologii Muzeum Śląska Cieszyńskiego, we współpracy z Janą Gryc.

Muzealnicy z Cieszyna zwracają uwagę, że cieszyńskie zabytki można oglądać na co dzień na ekspozycji stałej muzeum, co dodatkowo wzmacnia ich edukacyjny i popularyzatorski wymiar.

Płytki posadzkowe z Góry Zamkowej – świadectwo średniowiecznej rezydencji

Prezentowane w publikacji płytki należą do jednego z najbardziej rozpoznawalnych zespołów archeologicznych związanych z dawną siedzibą książąt cieszyńskich. W zbiorach muzeum znajduje się obecnie około 220 płytek posadzkowych, zachowanych w całości lub we fragmentach.

Ich historia jest wielowątkowa. Część obiektów pochodzi z najstarszej kolekcji Leopolda Jana Szersznika, inne trafiły do zbiorów w wyniku przypadkowych odkryć w XIX wieku, a kolejne zostały pozyskane podczas badań archeologicznych prowadzonych od początku XX wieku na Górze Zamkowej oraz w obrębie Starego Miasta.

Szczególne znaczenie mają zespoły związane z trzema lokalizacjami: Górą Zamkową, kościołem dominikańskim oraz kościołem pw. św. Krzyża. Analizy wskazują, że są to wyroby powstałe w różnym czasie i dla różnych środowisk użytkowników.

Heraldyka Piastów i Czech w ceramice użytkowej

Najbardziej reprezentatywną część omawianego zespołu stanowią płytki z przedstawieniami heraldycznego Orła i Lwa. W interpretacjach badawczych łączone są one z okresem intensywnych przekształceń rezydencji książęcej w drugiej połowie XIV wieku, za czasów Przemysława Noszaka.

Orzeł i lew, ukazane w dekoracjach posadzkowych, wpisują się w szeroki nurt średniowiecznej ikonografii heraldycznej Europy Środkowej. Ich kompozycja, obejmująca także motywy ćwierćrozet w narożnikach, ma analogie m.in. w zabytkach znanych z obszaru Czech, gdzie podobne rozwiązania dekoracyjne występowały w przestrzeniach reprezentacyjnych zamków.

W przypadku Cieszyna badacze podkreślają jednak, że nie jest to wyłącznie dekoracja ornamentalna. Układ ikonograficzny może odzwierciedlać relacje polityczne księstwa cieszyńskiego wobec Królestwa Czech, wpisując się w realia zależności lennych i symbolicznej komunikacji władzy. [Czyt więcej: JANA GRYC – ZOFIA JAGOSZ-ZARZYCKA, Średniowieczne i nowożytne posadzkowe płytki ceramiczne ze zbiorów Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie, w: Archeologia Historica, nr. 37/2012/2]

NG/mat.pras.