Niezwykły zwyczaj adwentowy: Chodzenie z Jozefkiem

Chodzenie z Jozefkiem

Jak zauważa Małgorzata Kiereś w książce Doroczna obrzędowość w społecznościach zróżnicowanych religijnie na pograniczu polsko-czesko-słowackim: opis etnograficzny [Cieszyn 2007] na terenie słowackich Kysuc znany jest zwyczaj "Chodzenia z Jozefkiem", który żyje wśród dorosłych.

- Dwie osoby przebierają się za św. Józefa i brzemienną Maryję . Nie ma stałego wizerunku tego stroju, ale św. Józef musi mieć laskę, a Maryja niebieskie nakrycie. Chodzą przez cały adwent każdego dnia od domu do domu, szukają noclegu.. W domach, w których proszą o nocleg, rozpoczyna się istotny dla tego zwyczaju dialog, często śpiewany. Cecha ta staje się widowiskowa.

W Istebnej nie ma osób przebranych i miniteatalnego obrzędu. Jest za to coś innego.

Wędrujący obraz

Zwyczaj wyjątkowy w Istebnej kultywowany polega na peregrynacji niewielkiego obrazka przedstawiającego św. Józefa i Maryję, który od pierwszej niedzieli Adwentu do Wigilii odwiedza domy istebniańskich rodzin, przypominając o duchowym wymiarze oczekiwania na Boże Narodzenie.

"Chodzenie z Jozefkiem" w tej formie to zwyczaj głęboko zakorzeniony w religijności ludowej i rodzinnej tradycji Trójwsi Beskidzkiej. W wielopokoleniowych domach katolickich obrazek, na którym św. Józef prowadzi osiołka z siedzącą na nim brzemienną Maryją, przekazywany jest z domu do domu według wcześniej ustalonego harmonogramu. Dla wielu rodzin jego obecność jest nieodłącznym elementem Adwentu, bez którego trudno wyobrazić sobie ten czas.

W domach przyjmujących wędrowny obrazek przygotowywane są niewielkie, symboliczne ołtarzyki. Obraz ustawiany jest na stole, obok zapalane są dwie świece. Spotkaniom towarzyszy wspólna modlitwa domowników i sąsiadów, często w atmosferze skupienia i ciszy. Zwyczaj ten ma nie tylko wymiar religijny, ale również społeczny, wzmacniając więzi sąsiedzkie i rodzinne.

Tradycję tę kultywują głównie starsi mieszkańcy Istebnej oraz osoby mieszkające w domach wielopokoleniowych. W niektórych przysiółkach, takich jak Kulonki, Kubale czy Burowie, zwyczaj przetrwał do dziś w niemal niezmienionej formie. Obrazek wędruje tam od domu do domu, przechowywany w małym pudełku, często owinięty w białą serwetę. Towarzyszy mu koperta, do której składane są drobne ofiary przeznaczane na Mszę świętą odprawianą później w intencji rodzin uczestniczących w peregrynacji.

Pastorałka

Etnografka Małgorzata Kiereś zwraca uwagę, że chodzenie z Józefkiem nawiązuje do znanego w folklorze motywu poszukiwania noclegu przez św. Józefa dla siebie i Maryi przed narodzeniem Jezusa. Wątek ten obecny jest także w dawnych dialogach bożonarodzeniowych oraz w pastorałkach górali Beskidu Śląskiego, w których Józef występuje jako wędrowiec i świadek wydarzeń betlejemskich.

- Motyw św. Józefa wędrowca, szukającego noclegi ilustruje również pastorałka znana i śpiewana u górali Beskidu Ślaskiego wyznania katolickiego na terenie Istebnej. I to jeszcze do czasów współczesnych [...]

O Józefie! Czego chcecie?

Powiedz że nam, gdzie się Chrystus narodził?

W Betlejem, W Betlejem 

Chwała Tobie Jezu Chryste

Za Twe Narodzenie czyste

W Betlejem, W Betlejem

O Józefie ! Czego chcecie ?

Powiedzże nam kto Jezusa powijał ?

Maryja, Maryja Chwała Tobie Jezu Chryste ...

 Znajdujemy w niej 9 pytań do Józefa, który staje się w niej  informatorem. Św. Józef odpowiadając na wszystkie pytania i tworzy obraz Narodzenia Pana. 

Oprac. NG