Kto naprawdę patronuje ulicy Heczki?

Trop prowadzi do dawnej prasy

Ulica Heczki w Cieszynie jest niewielka, ale jej historia okazała się zaskakująca. W 1920 roku zastąpiła wcześniejszą Gabelsbergergasse, nazwaną na cześć Franza Xavera Gabelsbergera, twórcy nowoczesnego systemu stenografii. W czasie okupacji niemieckiej funkcjonowała jako Am Hang, a po 1945 roku wróciła nazwa Heczki.

Współczesne wykazy i materiały informacyjne wskazują dziś jako patrona Jana Heczkę, nauczyciela i późniejszego dyrektora Niemieckiego Gimnazjum w Bielsku. Książnica Cieszyńska zwraca jednak uwagę, że ta identyfikacja nie pasuje do źródeł.

– Taka identyfikacja rodzi jednak zasadnicze wątpliwości. W chwili nadania nazwy Jan Heczko przebywał poza Cieszynem i powrócił do miasta dopiero w 1921 roku. Trudno również wskazać okoliczności, które uzasadniałyby uhonorowanie właśnie jego osoby w 1920 roku - pisze Beata Tomica współautorka wystawy "Patroni cieszyńskich ulic"  w poście na fanpage Książnicy Cieszyńskiej.

Kluczowa okazała się relacja z posiedzenia Komisji Administracyjnej Miasta Cieszyna, opublikowana w „Gwiazdce Cieszyńskiej” 10 grudnia 1920 roku. Wśród proponowanych zmian nazw ulic pojawiła się tam „ulica ks. Heczki”. Ten dopisek zmienia wszystko.

Dwóch duchownych, dwie sąsiednie ulice

Jeśli w 1920 roku mowa była o „księdzu Heczce”, najpewniej chodziło o Jerzego Bogusława Heczkę, wieloletniego proboszcza w Ligotce Kameralnej i autora pierwszego polskiego kancjonału ewangelickiego na Śląsku Cieszyńskim.

Ten trop staje się jeszcze bardziej czytelny, gdy spojrzeć na sąsiednią ulicę ks. Janusza. Jej patronem jest Antoni Janusz, proboszcz w Zebrzydowicach i autor pierwszego polskiego kancjonału katolickiego na Śląsku Cieszyńskim.

– Jeżeli przyjąć, że patronem ulicy Heczki był ks. Jerzy Heczko, decyzja ta układa się w spójną całość. Uhonorowano dwóch duchownych różnych wyznań, autorów pierwszych polskich kancjonałów Śląska Cieszyńskiego – ewangelickiego i katolickiego - wyjaśnia Beata Tomica.

W XIX wieku kancjonały należały do najważniejszych polskich książek obecnych w domach mieszkańców regionu. Były używane w życiu religijnym, ale równocześnie pomagały podtrzymywać język polski, tradycję i lokalną tożsamość.

Pamięć zapisana w nazwach

Według Książnicy pierwotny sens tego sąsiedztwa z czasem się zatarł. Ulicę Heczki zaczęto łączyć z Janem Heczką, a ulica ks. Janusza bywa dziś mylnie odczytywana jako ulica „księcia Janusza”, nie zaś księdza Antoniego Janusza.

– Zachowane źródła pozwalają niemal z pewnością stwierdzić, że patronem ulicy Heczki od 1920 roku był ks. Jerzy Bogusław Heczko - podkreśla pracownica Książnicy.

Przypadek ulicy Heczki pokazuje, że miejskie nazwy nie są tylko elementem adresu. Bywają skrótem do historii, którą trzeba na nowo odczytać. Czasem wystarczy jeden dopisek w dawnej gazecie, by przywrócić pamięć o człowieku, którego nazwisko od ponad wieku funkcjonuje w przestrzeni miasta.

NG/mat.pras.