Królewski szczep Piastowy – wystawa o tysiącu lat wspólnej historii
21.07.2025 9:01
Cieszyn. Na to wydarzenie warto zarezerwować czas w kalendarzu. Już 24 lipca o godzinie 15:30 w galerii wystawowej Książnicy Cieszyńskiej otwarta zostanie ekspozycja „Królewski szczep piastowy”, przygotowana z okazji 1000-lecia koronacji Bolesława Chrobrego i Mieszka II Lamberta. I choć to w Gnieźnie ów symboliczny akt władzy nad Polską miał miejsce, to Cieszyn i Śląsk Cieszyński mają w tej historii więcej do powiedzenia, niż mogłoby się wydawać.
us_b.jpg)
-Tysiąc lat temu wszystko się zmieniło. Polska dołączyła do grona europejskich królestw, a jej los związał się na wieki z ideą suwerenności. Książnica Cieszyńska zaprasza na wystawę, która splata tę historię z dziejami Śląska Cieszyńskiego — miejsca, gdzie Piastowie pozostawili trwały ślad – zaprasza Agnieszka Laskowska z Książnicy Cieszyńskiej.
Śląsk Cieszyński — peryferia czy centrum historii?
Wystawa, której autorami są dr Renata Czyż, Agnieszka Laskowska i Klaudia Mach, nie jest kolejną lekcją historii z podręcznika. To opowieść o wspólnocie losów, która zaczęła się ponad tysiąc lat temu, a której echa słychać w dziejach samego Cieszyna – miasta, które przez stulecia było siedzibą cieszyńskich Piastów, książąt lokalnych, ale mocno osadzonych w narracji o państwowości polskiej.
Na ekspozycji zobaczymy artefakty z wykopalisk archeologicznych, kroniki, historyczne druki i bezcenne archiwalia. Całość poprowadzi zwiedzających od przedpaństwowych wyobrażeń o Słowianach, przez początki dynastii piastowskiej, aż po narodziny Księstwa Cieszyńskiego.
Korona i Księstwo — dwie opowieści splecione w jedną
Głównym punktem odniesienia wystawy jest koronacja Bolesława Chrobrego w 1025 roku. To wydarzenie zamknęło proces tworzenia monarchii piastowskiej i wprowadziło Polskę do europejskiej wspólnoty chrześcijańskich królestw. Miało charakter nie tylko polityczny, ale też symboliczny i sakralny – jako potwierdzenie suwerenności młodego państwa.
Równocześnie twórcy wystawy wskazują na równoległy proces kształtowania się struktur władzy lokalnej, czego przykładem jest Księstwo Cieszyńskie. Choć na marginesie podręcznikowej historii, było ono żywym świadectwem ciągłości dynastii Piastów i dowodem na to, że Śląsk Cieszyński nie był nigdy „ziemią niczyją”.
Cieszyn — miasto opowieści
Wystawa oddaje także głos najstarszym kronikarzom regionu. Wśród prezentowanych źródeł znajdą się m.in.:
- „Kronika śląska” Jakuba Schickfussa (1625),
- trzytomowa kronika autorstwa Alojzego Kaufmanna,
- dokumenty dyplomatyczne książąt cieszyńskich.
Dzięki tym materiałom poznamy losy Mieszka – pierwszego władcy cieszyńskiej linii Piastów, i Elżbiety Lukrecji – ostatniej z tej dynastii, której panowanie symbolicznie domyka piastowską historię Śląska Cieszyńskiego.
Słowiańskie przebudzenie w XIX wieku
Jednym z najmocniejszych akcentów wystawy jest część poświęcona odrodzeniu idei słowiańskiej w XIX wieku. To właśnie wtedy – w dobie romantyzmu i pozytywizmu – dziedzictwo Piastów stało się filarem budowania nowoczesnej tożsamości narodowej.
Na Śląsku Cieszyńskim szczególne znaczenie miał ten nurt dla działaczy takich jak Paweł Stalmach. To dzięki ich pracy mieszkańcy regionu zaczęli postrzegać siebie jako część polskiej wspólnoty historycznej i kulturowej. Jak podkreślają autorzy wystawy, nie chodziło o tworzenie odrębnej tożsamości, ale o powrót do korzeni, które sięgają właśnie piastowskiej przeszłości.
Wystawa: „Królewski szczep piastowy”
Wernisaż: 24 lipca 2025 r., godz. 15:30
Galeria wystawowa Książnicy Cieszyńskiej, ul. Mennicza, Cieszyn
Autorzy ekspozycji: dr Renata Czyż, Agnieszka Laskowska, Klaudia Mach
Wstęp wolny
NG/mat.pras.
Komentarze
12
Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za komentarze internautów.
Wpisy niezgodne z regulaminem będą usuwane.
Dodając komentarz, akceptujesz postanowienia regulaminu.
Zobacz
regulamin
Dodając komentarz, akceptujesz postanowienia regulaminu.
2025-07-21 09:08:59
one:
Dość dobra okazja, żeby Suski podszkolił się z różnic między Mieszkiem I a Mieszkiem Cieszyńskim.
15
6
2025-07-21 11:21:11
Marx.:
Już za Bieruta zaczęła się propagandowa akcja wmawiania obatelom, że "zawsze polskie Ziemie Odzyskane wróciły do macierzy" itd. Odwiecznie polskie Breslau, Stettin, Guben itp. Gomułka i Gierek kontynuowali tę narrację mającą uzasadnić wysiedlenia Niemców i osłodzić utratę ziem wschodnich. Są tacy, którzy do dziś mają kompleksy z powodu swojej rzekomej polskości i na siłę starają się etykietować "PL" co im ślina na język przyniesie. Są też cyniczni gracze jak Putin, którzy analogicznych metod używają do usprawiedliwiania krwawych agresji, ostatnio na Ukrainę. Podobnie zresztą kościół wykorzystuje bałamutne hasło "chrzest Polski" do propagandowego opisu faktu poddania się tutejszych władców wasalskiej zależności od papieża. Tak mają, często w drugim albo trzecim pokoleniu potomkowie Volksdeutschów z 1. albo 2. grupa Volkslisty. Dej im panie boże zdrowie i sieg heil.
32
18
2025-07-22 07:18:33
ondraszek2013:
Z Tuskiem zawsze szły: bieda, nędza, bezrobocie itp..... Teraz jeszcze cholera
4
17
2025-07-22 10:24:53
romuald.saletra:
BOLESŁAW CHROBRY – POCZĄTKI PANOWANIA. Bolesław Chrobry należy do jednego z najwybitniejszych panujących, których współczesna Polska wlicza w skład swego pocztu. Był on synem Mieszka I, uznawanego za twórcę państwa, które współcześnie nazywamy Polską. Jego matka Dobrawa, była księżniczką czeską, córką Bolesława Srogiego. Wedle relacji Galla Anonima była pobożną niewiastą, której postawa miała zaowocować przyjęciem przez Mieszka chrztu. Za jedną z politycznych przesłanek przyjęcia chrztu przez Mieszka obecnie przedstawia się dążenie gnieźnieńskiego księcia do rozerwania sojuszu czesko-wieleckiego m.in. w celu opanowania ujścia Odry. Bolesław Chrobry władzę przejął w 992 roku w konsekwencji zamachu stanu. Wygnał swoją macochę Odę wraz z przyrodnim rodzeństwem, z kolei Przybywoj i Odylen (pierwsi znani z imienia opozycjoniści w dziejach Polski) z rozkazu księcia zostali oślepieni (wówczas oznaczało to wykluczenie z życia publicznego). Bolesław Chrobry sprzeciwił się w 992 roku woli swego ojca, który na podstawie sprawowanej władzy patrymonialnej traktował państwo (Państwo Gnieźnieńskie) jako swoją prywatną własność, a zatem na wypadek śmierci Mieszka jego scheda podlegała prawu spadkowemu uzależnionemu od woli testatora. Bolesław Chrobry początkowo (przed zamachem po śmierci Mieszka) sprawował władzę w Krakowie, który jako ważny ośrodek na szlaku z Pragi do Kijowa został pomiędzy 978/980 r. (odwrócenie sojuszy) a 989 r. przejęty spod czeskiego panowania (czeski garnizon wedle przewidywań stacjonował na prawym brzegu Wisły na wzgórzu Lasoty). Bolesław Chrobry na podbitych ziemiach, jako wnuk Bolesława I Srogiego (władca Czech) i syn Mieszka I ze związku z Dobrawą przez miejscowe elity polityczne został zaakceptowany jako pan przyrodzony. Sytuacja powtórzyła się później w przypadku Moraw. Nie bez powodu obiekty sakralne, które swą metryką sięgają czasów Bolesława Chrobrego, wzniesiono właśnie pod wezwaniem św. Wacława, który od strony matki Dobrawy był krewnym polańskiego księcia. Panowanie Chrobrego w Krakowie przekładało się na względną samodzielność młodego księcia, który zarazem pozostawał uzależniony od pomocy Gniezna w przypadku ewentualnej akcji rewindykacyjnej ze strony Czech.
2
7
2025-07-22 10:25:07
romuald.saletra:
PRZEJĘCIE SCHEDY PO MIESZKU. Bolesław Chrobry sprzeciwił się ostatniej woli Mieszka I (odzwierciedlonej m.in. w Dagome iudex), wypędził macochę Odę wraz ze swymi przyrodnimi braćmi. Znaleźli oni azyl na dworze swych krewnych znajdujących się pod panowaniem Cesarza Rzymskiego (Niemcy). Wówczas przyszłość patrymonialnie pojętej państwowości utożsamiano z trwałością dynastii panów przyrodzonych, z kolei los państwa zależał od witalności poszczególności panujących oraz ich kondycji fizycznej i intelektualnej. Bolesław Chrobry odziedziczył talenty przywódcze po swoim dziadku i ojcu. Ówcześni zagrożenie państwa upatrywali nie tyle w ewentualnych klęskach żywiołowych, ile w niezgodzie w ramach panującej dynastii i kondycji władcy. W sytuacji, kiedy zasada sukcesji władzy nie była ustrojowo ustalona, władzę przejmowała jednostka w ramach panującej dynastii, która wykazała się realną siłą, sprytem, posłuchem, czy charyzmą. W 992 r. roku Bolesław Chrobry umiejętnie wykorzystał posiadane przez siebie atuty i po wygnaniu pretendentów do tronu, stał się jedynym panem przyrodzonym. Przy okazji możemy zauważyć pozytywny wpływ chrześcijaństwa na postępowanie Bolesława Mieszkowica – nie uśmiercił konkurentów do tronu (macochy wraz ze swymi przyrodnimi braćmi) w przeciwieństwie do przykładu swych przodków, dziadka Bolesława I Srogiego i prababki Drahomiry, którzy przy przejęciu władzy uśmiercili Wacława (późniejszego świętego), z kolei przywódcy opozycji spośród możnowładztwa (Przybywoj i Odylen) zostali potraktowani okrutnie (oślepieni), ale zachowani przy życiu. Rozrost dynastii panów przyrodzonych i niezgoda w ramach dynastii panującej powodowała, iż równe prawo do objęcia władzy zwierzchniej w Polsce pozostawało przy przyrodnich braciach Bolesława Chrobrego. Ich obecność pod kontrolą obcego monarchy (Ottona III), mogła zostać wykorzystana jako ewentualne casusu belli w przypadku konfliktów interesów panujących, pod pretekstem ochrony praw krewnych panującego władcy, którzy posiadali roszczenia do udziału we władzy po swoim ojcu (z tego rodzaju sytuacją spotkał się Mieszko II Lambert, potomek Chrobrego). Na marginesie wypada dodać, iż Libice Sławnikowiców obok pobliskiego Kouřimu rywalizowały swego czasu o prymat w trakcie procesu jednoczenia plemion czeskich (źródła wskazują na czternastu książąt czeskich), z czego najbardziej zaciętymi przeciwnikami Przemyślidów okazali się Sławnikowice. Przemyślidzi w przeciwieństwie do swego krewnego Bolesława Chrobrego byli sporo mniej wyrozumiali – postanowili wymordować cały ród.
1
6
2025-07-22 10:25:19
romuald.saletra:
SYTUACJA MIĘDZYNARODOWA. Bolesław był zatem zmuszony prowadzić poprawne relacje z Cesarstwem Rzymskim (Niemcy) i jego pogranicznymi marchiami, m.in. w związku z koniecznością poskromienia plemion Słowian Połabskich i wobec pojawienia się wielu kwestii spornych w relacjach z Czechami – mowa o zajętych uprzednio przez Mieszka i Bolesława terenach Śląska i Krakowa (obecna Małopolska). Chrobry sporo skorzystał na pojednawczym podejściu Ottona III – w jego uniwersalistycznej wizji Europy Bolesław był traktowany jako władca Sklawinii. Natomiast wedle relacji kronikarzy Cesarz Rzymski (Niemiec) traktował Bolesława Chrobrego jako równego sobie, co ci mniej przychylni dziejopisowie przedstawiali za brak roztropności ze strony Ottona. Sytuacja zmieniła się w 1002 r., kiedy władzę objął Henryk II. Stosunki Gniezna z Czechami pogarszał także azyl, którego Bolesław udzielił członkom rodu Sławnikowiców (Wojciech, Radzym Gaudenty, Sobiesław), którzy byli prześladowani przez Przemyślidów w związku z rywalizacją o pozycję w Czechach. Bolesław Chrobry, jako panujący starał się pod swoją kontrolą skupić jak największe terytorium, co wynikało m.in. z potrzeb utrzymania dość licznych drużynników łakomych na łupy. W konsekwencji zamieszania wynikłego po śmierci Bolesława II Pobożnego, jako wnuk Przemyślidy Chrobry mógł wysunąć swoje roszczenia do panowania w Czechach, co nie omieszkał uczynić. Bolesław Chrobry, po objęciu swą kontrolą Milska, Łużyc, Czech (które dość szybko utracił), Moraw i być może Górnych Węgier, oraz po krwawym i długotrwałym starciu z Cesarstwem Rzymskim (1002-1018) zakończonym pokojem w Budziszynie, zyskał sprzyjającą sytuację międzynarodową do podjęcia interwencji w Kijowie i możliwość podporządkowania sobie tego ośrodka.
0
6
2025-07-22 10:25:32
romuald.saletra:
PRZYCZYNY WYPRAWY NA KIJÓW. Kijów w omawianym okresie był jedną z większych metropolii w Europie. Z pewnością ustępował Konstantynopolowi, jednak w odniesieniu do perspektywy ziem zamieszkanych wówczas przez Słowian, z pewnością był to wtedy największy słowiański ośrodek. Władza nad Kijowem, uważanego za matkę grodów ruskich, umożliwiała kontrolę nad szlakiem prowadzącym do Konstantynopola, dominację nad południową częścią ziem ruskich, a nawet dowodziła zwierzchnictwa nad całą Rusią. Kijów zapewniał państwu Chrobrego bezpieczeństwo od wschodu i w razie konieczności możliwość skorzystania z pomocy zbrojnej wojów kijowskich. Wspomniany już wcześniej szlak handlowy przechodzący przez Kijów łączył Europę (włącznie ze Skandynawią) poprzez Krym i ujście Wołgi z Konstantynopolem, a następnie prowadził do Kalifatu Bagdadzkiego i samego Bagdadu. Konstantynopol i Bagdad były wówczas stolicami świetnie prosperujących państw, które pod względem gospodarczym, kulturalnym, a nawet pod kątem poziomu i jakości życia znacząco przewyższały całą ówczesną Europę. Tereny Rusi zajmowały, kontrolowały przebieg tych szlaków, które zapewniały temu państwu nie tylko kapitał płynący z handlu, ale również wymianę myśli i technologii. Kontrola nad Kijowem gwarantowała Bolesławowi znaczne perspektywy i potencjalnie mogła zapewnić podstawy pod skuteczną rywalizację polityczną z Cesarstwem Rzymskim (Niemcy). Nie bez powodu po zajęciu Kijowa Chrobry nawiązał relacje dyplomatyczne z Bizancjum.
0
4
2025-07-22 10:25:45
romuald.saletra:
WYPRAWA BOLESŁAWA NA KIJÓW (1018 r.). Bolesław Chrobry zdaniem Galla Anonima sprawy polityczne swego państwa prowadził dzielnie i po męsku. Wedle treści kronik, możemy wywnioskować, iż w okresie największego rozkwitu, państwo Bolesława Chrobrego opierało się o naturalne granice, rozciągające się pomiędzy Soławą, Dunajem i Dnieprem. U Galla Anonima w kronice, znajduje się fragment odnoszący się do obecności Bolesława Chrobrego na Rusi. Warto zwrócić uwagę na kompozycję, w jaki sposób interesująca nas sytuacja została usytuowana w treść źródła. Opis zajęcia Rusi przez Bolesława Chrobrego znajduje się po przedstawieniu wojennych wypraw tego władcy na sąsiednie ziemie – mowa o Królestwie Czech, Morawach, Łużycach, Miśni i Milsku. Wówczas następuje opis zjazdu w Gnieźnie, kiedy dokonania Bolesława Chrobrego i bogactwo jego narodu zostały docenione przez cesarza Ottona III. W swoich planach cesarz dla Bolesław Chrobry przewidywał nietuzinkową rolę. Zdaniem Galla Anonima konsekwencją wizyty cesarza w Gnieźnie była koronacja Bolesława Chrobrego.
0
4
2025-07-22 10:25:58
romuald.saletra:
Następnie Gall Anonim zamieszcza opis interwencji Bolesława Chrobrego na Rusi w 1018 r. Oficjalnym powodem najazdu była domniemana krzywda, jaką panujący w Kijowie mieli poczynić wobec Bolesława Chrobrego. Mowa o odrzuceniu propozycji mariażu władcy Polski z Przedsławą (córką Włodzimierza Wielkiego) przez Jarosława Mądrego. Zgodnie ze słowami kronikarza Bolesław Chrobry na Ruś natarł z wielką siłą, zatem wschodni sąsiad ze strony Bolesława I był traktowany jako mocarstwo, skoro wyprawa wymagała użycia większych niż zwykle środków. Potwierdzałoby to także usytuowanie najazdu na Ruś w kronice w oderwaniu od kontekstu innych wypraw Bolesława Chrobrego. Gall wskazuje na pośpiech, zdecydowanie i aktywność, którymi wykazywał się Bolesław Chrobry. Niewątpliwie agresor był świadomy znaczącego potencjału militarnego Rusi i tylko sprawne opanowanie ośrodka centralnego (Kijowa) przed zmobilizowaniem sił przesądzało o powodzeniu wyprawy.
0
4
2025-07-22 10:26:11
romuald.saletra:
Kronikarz przekazał reakcję Jarosława Mądrego na wieść o szybkich postępach wojów Bolesława Chrobrego: "A król Rusinów z prostotą właściwą temu ludowi właśnie wówczas łowił z czółna ryby na wędkę, gdy mu niespodziewanie doniesiono o nadejściu króla Bolesława. Zrazu nie mógł w to uwierzyć, lecz nareszcie, gdy mu to jedni za drugimi donosili przekonał się i wpadł w przerażenie. Wtedy dopiero włożył do ust duży palec i wskazujący i obyczajem rybaków pomazując śliną wędkę, na hańbę swego narodu miał powiedzieć te pamiętne słowa: Ponieważ Bolesław tej sztuki nie uprawiał, lecz przywykła do noszenia rycerskiego oręża, dlatego Bóg postanowił wydać w jego ręce to miasto, Królestwo Rusinów i bogactwa!". Opisana reakcja władcy Kijowa wskazuje na atmosferę popłochu i anarchii, jaka zaistniała na Rusi w konsekwencji sukcesów Bolesława Chrobrego. Z analizy tekstu wynika, iż Rusini mieli wystarczające siły, aby skutecznie przeciwstawić się najazdowi, ale wobec sprawnych działań Bolesława I nie byli w stanie się zorganizować. Na dodatek godny uwagi jest fakt, iż państwo Rusinów w treści kroniki określono jako królestwo, co dodatkowo wskazuje na znaczenie i prestiż tego organizmu na mapie politycznej Europy. Jednocześnie należy zauważyć, iż Rusini w postrzeganiu najeźdźców wg kronikarza byli prości, z kolei sam najazd Gall przedstawił za realizację woli Boga. Wbrew pozorom przyjęcie chrześcijaństwa w wersji zapewniającej liturgię w języku słowiańskim, który był powszechnie zrozumiały dla mieszkańców Rusi, powodowało upowszechnienie kultury wśród ludu, co w konsekwencje wiązało się z bardziej powszechną niż w kręgu liturgii w języku łacińskim, umiejętnością pisania i czytania wśród ludu. Zresztą i materiał pisarski był powszechnie dostępny, wykorzystywano w tym celu korę powszechnie występujących na tym terenie brzóz.
0
3
2025-07-22 10:26:24
romuald.saletra:
W kontekście religii, owej rzekomej „realizację woli Boga” powinniśmy wziąć pod uwagę, iż najazd Bolesława Chrobrego na Ruś nastąpił w okresie, kiedy sytuacja w świecie chrześcijańskim diametralnie różniła się od współczesnej. W 1018 r. pomimo pojawiających się już wówczas pomiędzy Rzymem i Konstantynopolem rozbieżności, chrześcijaństwo jeszcze nie było podzielone i formalnie mieliśmy wówczas do czynienia z jednym Kościołem. Zatem Rusini byli takimi samymi chrześcijanami jak ich zachodni sąsiedzi, z kolei różnice religijne (poza obrządkami) de facto nie istniały. Na marginesie wypada dodać, iż jeszcze wówczas całkiem żywotnie wśród Słowian sprawowane były kultu tradycyjne (pogańskie). Wyprawa Bolesława Chrobrego, a nawet ta późniejsza Bolesława Szczodrego z 1069 r. nie miały charakteru wyznaniowego. Tarcia pomiędzy wyznaniami i wiedza na temat istniejących różnic wyznaniowych na poziomie świadomości pospolitych ludzi zaczęła się kształtować dopiero w okresie wypraw krzyżowych – zatem w czasach współczesnych autorowi kroniki. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza przy interpretacji treści źródłowych dotyczących interesujących nas wydarzeń. W narracji Galla Anonima opis wyprawy Bolesława Chrobrego na Ruś został usytuowany kompozycyjnie po przedstawieniu wizyty cesarza w Gnieźnie. Możemy odnieść wrażenie, iż w zamyśle Galla wyprawa Chrobrego na Kijów była zgodna z planami politycznymi Ottona III. Zapis o „realizacji woli Boga" w ujęciu kroniki Galla powinniśmy interpretować, jako wizję polityczną cesarstwa, którą autor dyskretnie i ahistorycznie łączy z relacjami międzywyznaniowymi charakterystycznymi dla czasów sobie współczesnych.
0
3
2025-07-22 10:26:47
romuald.saletra:
W dalszej części treści kroniki jest mowa o poddaniu się Kijowa władcy Polski bez oporu. W źródle odnajdujemy kolejny anachronizm dokonany przez autora, który wskazuje, jakoby w 1018 r. w ciągu fortyfikacji Kijowa miała znajdować się słynna Złota Brama, którą wzniesiono dopiero w 1037 r. Świadczyć to może o niekompetencji kronikarza lub raczej jest to figura retorycznej, która odnosi się do przedstawienia symbolicznej sceny upokorzenia silniejszego od monarchii Bolesława Chrobrego państwa. Podobnego rodzaju zabiegi stosuje się również współcześnie. Jako przykład możemy wskazywać różnego rodzaju historyczne produkcje filmowe, które np. na terenie Rzymu w czasach panowania Nerona sytuują Koloseum („Quo Vadis”), czy ahistoryczne przedstawienie na jednym z obrazów Jana Matejki postaci św. Wojciecha i Mieszka I w kontekście przyjęcia chrztu. Najwyraźniej konkretny obiekt (Złota Brama) kojarzył się wówczas z Kijowem, dlatego autor kroniki dopuścił się niekonsekwencji. Ad deliberandum, Kijów zdaniem kronikarza poddał się bez walki, zatem przedstawienie sceny poszczerbienie miecza o bramę miało symbolizować akt zdobycia lub upokorzenia dumnej Rusi. Równolegle przedstawiony został fakt pohańbienia Przedsławy, siostry Jarosława Mądrego przez Bolesława Chrobrego, co dobitnie przesądza o poniżeniu wroga. Możemy przypuszczać, iż wojowie Chrobrego poszli za przykładem swojego triumfującego władcy.
2
6
Musisz się zalogować, aby móc wystawiać komentarze.
Nie masz konta? Zarejestruj się i sprawdź, co możesz zyskać.
Nie masz konta? Zarejestruj się i sprawdź, co możesz zyskać.
To również może Ciebie zainteresować:
Ostatnio dodane artykuły:
33 