Haftowany ogród – zdobnictwo na żywotku

Dzieło spracowanych dłoni

W magazynach wiślańskiego muzeum znajduje się wiele przykładów sukni cieszyńskiej, w których szczególną uwagę przyciągają aksamitne żywotki z delikatnymi haftami. Wyszycia te stworzyły kobiety, które – nieraz spracowane, po dniu pełnym znoju – siadały jak najbliżej okna, by złapać ostatnie promienie słońca. Zanurzały się w świat pełen kwiatów, liści i roślinnych ornamentów, tworząc swoisty ogród. Dzięki delikatnym niciom wyrażały swoje artystyczne potrzeby, emocje i wrażliwość. W każdym płatku odnajdywały subtelność, której często brakowało im w twardej codzienności dnia powszedniego. Ich twórcze podejście do haftu szło w parze z misternym wykonaniem. Mimo odwoływania się do podobnych wzorów, nigdy nie tworzyły identycznych kompozycji. Ich umiejętności nie były tylko rzemiosłem – były prawdziwą sztuką.

Pod czujnym okiem mistrzyń

„Haftowany ogród. Zdobnictwo na żywotku sukni cieszyńskiej” to projekt realizowany przez Muzeum Beskidzkie im. A. Podżorskiego w Wiśle, dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Kultura Ludowa i Tradycyjna 2025 r. Celem zadania jest popularyzacja i dokumentacja haftu oraz ornamentyki wykorzystywanej w części stroju ludowego kobiet Śląska Cieszyńskiego – żywotku.

Od maja do lipca, pod czujnym okiem mistrzyń – Agnieszki Pawlitko i Elżbiety Hubczyk – w starej, muzealnej szkole „u Niedźwiedzia” odbywały się warsztaty haftu. Po liczbie osób zainteresowanych nauką widać ogromne zapotrzebowanie na tego typu inicjatywy. Uczestnicy spotkań poznali techniki oraz desenie wykorzystywane w tym rzemiośle. Adepci wyszywania mieli możliwość pracy z autentycznymi wzorami i ściegami odziedziczonymi po naszych mamach, starkach i ciotkach. Mamy nadzieję, że owocem warsztatów będą nie tylko piękne hafty, ale także nowe mistrzynie i mistrzowie haftu oraz kontynuatorzy pokoleniowej tradycji.

W ramach projektu, od marca 2025 r., prowadzone były również badania terenowe, w których zebrano relacje i opowieści hafciarek. Dzięki kwerendom muzealnym dotarliśmy do archiwalnych przykładów żywotków, zaś dokumentacja fotograficzna w terenie pozwoliła zarejestrować żywotność sukni cieszyńskiej.

Wystawa oraz katalog - źródłem inspiracji

Finałem naszej hafciarskiej przygody jest wystawa, którą można oglądać do końca października, oraz katalog będący trwałym śladem projektu. Ekspozycja ukazuje różnorodność motywów roślinnych tworzących swoisty „ogród” – niepowtarzalne ornamenty na żywotku. Na wystawie mogą Państwo obejrzeć muzealne żywotki – począwszy od najstarszych, pochodzących z drugiej połowy XIX wieku, aż po te wykonane w 2025 roku. Uzupełnieniem aranżacji są archiwalne fotografie oraz współczesna dokumentacja sukni z żywotkiem wykonana podczas wędrówki po Śląsku Cieszyńskim.

Wiedza przekazywana przez eksplorowanie kultury

Dla zwiedzających przygotowaliśmy specjalny kącik, w którym mogą na chwilę zatrzymać się, by stworzyć własny, barwny projekt żywotka. Zwiedzający mają możliwość usiąść przy stole, gdzie czekają obrazki do kolorowania i zaprojektować autorską wersję haftu. Na potrzeby wystawy powstały także plansze edukacyjne w formie wycinanki, dzięki którym dzieci poznają, jak wygląda suknia cieszyńska. Stworzyliśmy również miejsce, gdzie można dotknąć materiałów współcześnie używanych do haftu. Dzięki takim rozwiązaniom muzeum staje się przestrzenią, w której wiedza o tradycji regionu przekazywana jest poprzez doświadczanie i eksplorowanie kultury. Holistyczne podejście do ekspozycji sprawia, że odpowiada ona na różnorodne potrzeby odbiorców.

Projekt ma na celu nie tylko ocalenie od zapomnienia tej cennej części stroju, ale także zainspirowanie nowych pokoleń do czerpania z lokalnych tradycji i ich twórczego rozwijania. „Haftowany ogród – zdobnictwo na żywotku” to opowieść o pięknie zaklętym w nici, precyzji rękodzieła i dumie z regionalnej tożsamości.

Jesienny czas sprzyja sentymentom, a wystawa w muzeum jest doskonałą okazją do odkrywania tego, co w wielu domach na Śląsku Cieszyńskim wciąż wisi w szafach jako znak bogatej przeszłości.

Zapraszamy do Muzeum Beskidzkiego im. A. Podżorskiego w Wiśla na wystawę.

Informacje o działaniach realizowanych w ramach zadania można znaleźć na portalu społecznościowym Facebook pod adresem:
https://www.facebook.com/muzeumwisla

Link do katalogu online

https://muzeumcieszyn.pl/images/2025/Zywotek_Katalog.pdf

Koordynator projektu
Agnieszka Macoszek

Foto. Elżbieta Dorighi, Magdalena Łacek

Artykuł sponsorowany