Wiadomości

Wkrótce w regionie

Kontakt24

wyświetleń: 4905komentarzy: 11

Ostatnie akty wojennego dramatu. Walki o Brenną i Górki w 1945 roku

17-11-2016 12:30

W poniedziałek 19 lutego 1945 roku skoczowianin K. W. Neumann, jak wielu mu współczesnych, ze strachem wyglądał jutra, przygotowując się na najgorsze. W swoim dzienniku notował: ''Sowieci dotarli do Grodźca''. Z kolejnych kreślonych przez niego zdań wynika, iż walki po raz pierwszy sięgnęły samego Skoczowa, zapisał on bowiem: ''ostrzał artyleryjski miasta spowodował uszkodzenie wielu budynków mieszkalnych oraz kościoła katolickiego''.
Rekonstrukcja natarcia oddziałów Armii Czerwonej, fot. mat.pras. Rekonstrukcja natarcia oddziałów Armii Czerwonej, fot. mat.pras.

Oto dla wielu cieszyńskich Niemców rozpoczął się sądny dzień, poprzedzony exodusem tysięcy mieszkańców Bielska, Białej i okolicznych wiosek, którzy w pośpiechu opuszczali swoje siedziby. 12 lutego 1945 roku, a więc tydzień wcześniej upadło Bielsko, zajęte przez oddziały 38 Armii i 1 Armii Gwardii. W ciągu kilku dni front przesuwał się o kolejne kilometry na zachód. Od 11 do 15 lutego mimo kilkukrotnych niemieckich kontrataków, po bardzo ciężkich walkach, sowieci opanowali również Strumień.

Strach skoczowskich Niemców był jednak przedwczesny. Co prawda ofensywa Armii Czerwonej przyniosła Sowietom pewne sukcesy, to jednak zacięty opór Niemców maksymalnie, jak to było możliwe, wyhamował ich natarcie. W czasie zaciętych walk w pierwszej połowie lutego Niemcom udało się powstrzymać sowieckie włamanie w rejonie Jasienicy, tworząc kocioł, w którym część oddziałów Armii Czerwonej (m.in. 42 Brygada Pancerna Gwardii) przez kilka dni walczyła w okrążeniu, ponosząc bardzo ciężkie straty.

Rozpoczęta na przełomie stycznia i lutego operacja bielska, odbywająca się w ramach II fazy operacji zachodniokarpackiej, mająca na celu przełamanie pozycji niemieckich na przedpolu Bielska i Białej, zajęcie Cieszyna oraz kontynuowanie natarcia w kierunku zagłębia ostrawskiego, dobiegła końca. Sowieci oparli się o grzbiety Beskidu Śląskiego i linię rzeki Wisły, zbierając siły i przygotowując się do kolejnego natarcia, któremu, wedle ich kalkulacji, udałoby się już dotrzeć do samej Ostrawy.

Wojna na tym terenie przeszła w nowe stadium, siejąc powszechne zniszczenie oraz śmierć wśród żołnierzy i cywilów. Normą było bowiem, iż w czasie walk niemiecko-radzieckich, to właśnie ludność cywilna padała ofiarą potyczek patroli, ostrzału artyleryjskiego i bombardowań; na nią spadał też ciężar przygotowania niemieckich umocnień; trudów ewakuacji w środku mroźnej zimy, oznaczającej często utratę całego dobytku. Jakkolwiek najcięższe walki toczyły się na północ od Skoczowa, to również mieszkańcom doliny Brennicy przyszło przechodzić gehennę egzystencji w ciągłym zagrożeniu życia.

Do szczególnie dramatycznych scen w owym czasie doszło w Brennej. Została ona opuszczona przez Niemców 29 stycznia 1945 r., w związku z koncentracją sił Wehrmachtu, w obliczu sowieckiego uderzenia i kalkulacją związaną z ryzykiem okrążenia tutejszych sił w przypadku zajęcia przez Sowietów Skoczowa.

Wówczas miało miejsce wydarzenie, które dawna historiografia określała jako powstanie tzw. „republiki partyzanckiej”. Otóż wobec opuszczenia górnej części doliny Brennicy przez trzon sił niemieckich, w dolinę zeszły działające w pobliskich górach polskie oddziały partyzanckie, podległe dawniej Armii Krajowej, a obecnie dowodzone przez radzieckich spadochroniarzy. Partyzanci, czując słabość przeciwnika opanowali kluczowe pozycje we wsi i rozpoczęli przeczesywanie okolicy w poszukiwaniu mniejszych grup żołnierzy hitlerowskich. W czasie akcji patrolowych doszło do wielu starć i egzekucji, gdyż zazwyczaj nie brano jeńców, traktując bez pardonu nawet szeregowych żołnierzy niemieckich.

Panowanie partyzantów pod radzieckim dowództwem na tym terenie skończyło się jednak ok. 10 lutego, gdy z Górek Wielkich do wioski wkroczyła silna niemiecka kolumna. Miały to być pododdziały 144 pułku strzelców górskich 3 Dywizji Górskiej i jakieś grupy „własowców” (tym mianem określa się zazwyczaj Ukraińców i Rosjan w służbie niemieckiej, w tym przypadku mógł to być np. 2 turkmestański batalion budowlany lub inna jeszcze jednostka złożona z byłych obywateli radzieckich). Ich siła i liczebność, zdaniem dowódców sił partyzanckich wykluczała wyrównaną walkę. Dlatego też oddziały breńskich partyzantów, zgodnie z decyzją radzieckiego dowództwa wycofały się z Brennej na Biały Krzyż. W ten sposób zakończyła swoją działalność po dwóch tygodniach istnienia owa „republika partyzancka”. Dla partyzantów ucieczka oznaczała wybawienie, dla ludności cywilnej – pozostawionej samej sobie – gehennę.

Niemcy, świadomi dokonań partyzantów postanowili pomścić swych towarzyszy walki, rękami tzw. własowów. Ich działania skierowane były przeciw miejscowym nie posiadającym Volkslisty i zbiegłym jeńcom włoskim, którzy (z powodu przejścia ich państwa na stronę Aliantów), jako więźniowie pracowali uprzednio w brenneńskich kamieniołomach i lasach, skąd zostali „uwolnieni” przez partyzantów.

Alojzy Jaworski opisywał: „Trzynastego lutego 1945 roku silne oddziały hitlerowskiej policji, Własowców wtargnęły do Brennej (...). Pojmali między innymi jedenastu jeńców włoskich i zamknęli ich w stodole u Jana Bojdy. Jednemu człowiekowi udało się zbiec. Uwięzionym Włochom przestrzelili nogi, a następnie podpalili stodołę. Rozpaczliwy krzyk i jęki żywcem palonych ludzi słychać było daleko. Następnie Niemcy spalili dom Pawła Macury u Kormanów, w nim zginęło dwóch obywateli włoskich oraz bracia Wiktor i Alojzy Moskała”. Były to tylko niektóre represje jakim poddano miejscową ludność.

Mieszkańcy Brennej odetchnęli dopiero na początku kwietnia, gdy ostatecznie wioskę zajęły siły sowieckie. Choć III Rzesza była już w agonii, na linii Równicy- Lipowca i Górek trwały wówczas zacięte walki. Sytuacja taka trwała niemal do ostatnich dni wojny, kiedy to dochodziło jeszcze na tym terenie do niekiedy znacznych potyczek. Jak chociażby ta z 30 kwietnia 1945 r.

Tego samego dnia, gdy życie odebrał sobie Adolf Hitler, w jednym ze starć z Niemcami zginęli tworzący breńską milicję partyzanci – Karol Heczko i Władysław Jędrysik. Były to ostatnie ofiary II wojny światowej w tej miejscowości. Ich śmierć tuż przed zakończeniem wojny była niepotrzebną ofiarą, którą złożyli w imię walki ze znienawidzonym wrogiem (Heczko stracił w egzekucji, m.in. żonę – matkę siedmiorga nieletnich dzieci, zamordowaną w ramach represji za śmierć niemieckiego policjanta poległego z ręki jej męża). Brenniacy zginęli, w czasie jednej z ostatnich wojennych misji. Wskutek słabego rozpoznania prowadzili natarcie niewielkiego oddziału polsko-radzieckiego na wysunięty punkt linii obronnych, obsadzonych przez frontowe jednostki Wermachtu. W starciu tym nie mieli szans.

Jak później relacjonowano, 30 kwietnia 1945 r. gospodyni mieszkająca na szczycie Orłowej dotarła na posterunek milicji w Brennej zeznając, że w jej domu znajduje się niemiecka radiostacja nadawczo-odbiorcza z pięcioosobową obsługą. Milicjanci porozumieli się z sowieckim dowództwem w wyniku czego do akcji unieszkodliwienia radiostacji wydelegowano grupę 10 żołnierzy radzieckich i pięciu milicjantów, mających być przewodnikami czerwonoarmistów. Oddział ten forsownym krokiem pokonał dolinę Leśnicy, by następnie wspiąć się na Orłową. Po rozpoznaniu terenu dokonanym przez radziecki zwiad, ruszono do ataku. Brenniacy, chcąc oskrzydlić przeciwnika, atakowali od strony Ustronia, zaś Sowieci od strony Brennej. Partyzanci doskakując do budynku, obrzucili radiostację granatami. Z pięciu Niemców – trzech w wymianie ognia padło zabitych, jeden został ranny. Piąty, jednak skutecznie bronił się, trafiając śmiertelnie Heczkę i Jędrysika.

Sytuacja Polaków dramatycznie się pogorszyła, gdy słysząc odgłosy walki, na atakujących natarli Niemcy, znajdujący się w okopach kilkaset metrów powyżej lokalizacji radiostacji. Co prawda grupa sowiecka wycofała się bez strat, kryjąc się w lesie, ale ich towarzysze walki pozostali w krytycznej sytuacji samotnie na placu boju. Pozostałej przy życiu trójce partyzantów, nie bez dozy szczęścia, udało się ujść z pola bitwy, w czym zasługa m.in. osłaniającego odwrót kolegów 20-letniego Alojzego Jaworskiego. Ten młody partyzant, po tym jak umożliwił ucieczkę kolegom, zdołał się ukryć, a następnie pod osłoną nocy opuścił pobojowisko, na którym pozostało dwóch jego towarzyszy.

Był to jeden z wielu dramatycznych epizodów ostatnich miesięcy II wojny światowej na terenie Śląska Cieszyńskiego. Naturalnie, zakończenie wojny nie zapewniło jego mieszkańcom zupełnego wytchnienia. Nowe czasy przyniosły również nowe wyzwania, problemy, jak i nową porcję dramatów. Po skończonej walce z hitlerowcami, przyszła kolejna, dla wielu – nie mniej tragiczna, a często bratobójcza. Dość powiedzieć, iż w 1946 roku komuniści skazali na karę śmierci i stracili swego niedawnego towarzysza broni, Pawła Heczkę, brata poległego na Orłowej Karola, który nie chciał pogodzić się z nowym porządkiem, uczestnicząc w konspiracji antykomunistycznej.

Więcej o wydarzeniach z 1945 roku dowiedzieć się będzie można już w najbliższy weekend, kiedy to
odbędzie się m.in. wykład Grzegorza Kasztury, będący próbą nowego spojrzenia na walki niemiecko-radzieckie w Brennej i Górkach. Jego dopełnieniem i uzupełnieniem będzie wycieczka śladem miejsc i śladów pamiętających wydarzenia II wojny światowej, która poprowadzi m.in. szlakiem pozostałości wojennych transzei i bunkrów partyzanckich.


Sobota 19.11.2016 r., g. 16.00, Górki Wielkie, Dwór Kossaków, wykład:
Ostatnie akty wojennego dramatu. Sowieckie natarcie na Górki i Brenną zimą i wiosną 1945 roku" / G. Kasztura

Niedziela 20.11.2016, wycieczka:
Śladem miejsc pamięci, okopów i partyzanckich bunkrów z czasów II wojny światowej / G. Kasztura, T. Jonderko, W. Grajewski
Cz. 1.: „Śladem frontowych okopów” g. 10.00, start: Ustroń-Lipowiec, ul. Lipowska 133, stary cmentarz k. kościoła parafialnego
Cz. 2.: „Śladem partyzanckich bunkrów”, g. 12.30, start: Brenna Leśnica 103, Szkoła Podstawowa


Wydarzenia realizowane są w ramach „Breńsko-Góreckich Posiad”, cyklu bezpłatnych spotkań i wycieczek organizowanych przez Towarzystwo Miłośników Brennej i Górek „Jodła”, Ośrodek Promocji Kultury i Sportu Gminy Brenna, przy wsparciu Centrum Kultury i Sztuki „Dwór Kossaków” oraz patronacie medialnym: Ox.pl. Wydarzenia dofinansowane są z Narodowego Centrum Kultury w ramach programu „Dom Kultury + Inicjatywy Lokalne 2016”.

Wojciech Grajewski

 


źródło: OX.PL/mat.pras.
dodał: NG 17-11-2016 12:30
drukuj artykuł Widzisz błąd? Zgłoś go


Komentarze (11)

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za komentarze internautów. Wpisy niezgodne z regulaminem będą usuwane. Dodając komentarz, akceptujesz postanowienia regulaminu.
Zobacz regulamin.

koszor
17-11-2016 16:08
koszor
W ponad tysiącletniej historii Polski, Niemcy i Rosja dorobiły się miana stałych agresorów.
Polsko-niemieckie lub polsko-rosyjskie pojednanie? Coś takiego nie istnieje. Jest tylko okresowe zawieszenie broni.
Tamirro
17-11-2016 16:27
Tamirro
Sam moment zajęcia Górek przez wojska radzieckie w 1945 roku został ciekawie opisany w książce pt.: "Moje góreckie wspomnienia" przez żyjącego jeszcze naocznego świadka tych zdarzeń. Książki te można wypożyczyć w bibliotece w Górkach.
wodz dziewieciu niedzwiedzi
17-11-2016 19:29
wodz dziewieciu niedzwiedzi
gdzie jest nasza alafa i omega ryszard swetru zwany dalej PRZEPIERON jeszcze sie nie wypowiedział w tej kwesti?
koszor
17-11-2016 19:41
koszor
Miałem wujka w partyzantce. Słyszałem też wiele historii o odpowiedzialności zbiorowej, jaką stosowali Niemcy. Jak ktoś szedł do lasu, to cała rodzina była zagrożona.
m.emer
17-11-2016 20:08
m.emer
Wszystko pięknie ładnie, ale opisywane wydarzenia miały miejsce w ostatnich miesiącach wojny tj. pomiędzy lutym a kwietniem 1945 r. Dlaczego więc wspomina się o tym akurat w listopadzie???
Przepierón
17-11-2016 20:26
Przepierón
Koszor, nie patrz sie tak na zachód bo ci od tyłu wsadzą, aż ci gały wyjdą.
W życiu bym nie pomyślał że o te wspaniałe metropolie Górki i Brenną były walki, to jak nazwać to coś co o duże miasta się działo ?

Koszor, twoim wujkiem pewnie był pan L...k, przesiedział wojne w lesie a po wojnie powiedział że był partyzantem i że przeszedł cały front z pod Lenino do Berlina i że był porucznikiem (fakt autentyczny) , po wojnie piastował różne komunistyczne funkcje.
Marzanna
17-11-2016 21:18
Marzanna
Głupoty tu napisane o tych partyzantach że czytać tego nie idzie. Gdyby z grobu powstali Breniacy co wojnę przeżyli to by opowiedzieli prawdę o Breńskich partyzantach. Nasłuchałam się tego bardzo dużo i wiem z opowieści jak to wyglądało. Jednego Niemca zabili a całe domy spłonęły w odwecie. Ludzie w Brennej którzy przeżyli wojnę z niechęcią odnoszą się do partyzantów i to zostało przeniesione do następne pokolenia. W stodole spłonęli jeńcy włoscy którzy pracowali w kamieniołomie bo przypadkowo znaleźli się w centrum w Brennej. Zabrany został każdy napotkany mężczyzna nawet z pogrzebu który odbył się w tym dniu, a za co tylko dlatego że zostali zabici Niemcy którzy zabłądzili i zamiast do Bielska pojechali do Brennej. Niemcy zrobili odwet przeszła przez Brenna karna kompania i zrobiła odwet. Pytam się gdzie wtedy byli Ci partyzanci że nie bronili niewinnych ludzi i dzięki nim ludzie spłoneli żywcem. Brat mojej mamy był Polakiem całą wojnę był w Brennej nie ukrywał się. Jest jedno powiedzenie która mi powiedziała moja babcia daj spokój i dadzą Ci spokój. Wojna to czynne oddziały partyzancie i front, a nie Brenna tu nie było frontu tylko Tyrolczycy wzięci do wojska jak niejeden Bryniok miał wybór albo być Polakiem i iść na roboty do niemieckiego rolnika , albo podpisać volkslistę co wiele uczyniło, albo być Polakiem i żyć normalnie nie uciekając do lasu i nie robiąc krzywdy nikomu. W Brennej nie było wojny ani frontu. Byli Niemcy jak w każdej miejscowości w czasie wojny. Paru ludzi nic nie zrobi naprzeciw armii a utraconego życia jak szkód nie da się policzyć,
keri33
18-11-2016 08:14
keri33
Ciekawe ile wywiadów terenowych przeprowadził pan Grajewski pisząc monografię Brennej. Natomiast, to że Hitler nie popełnił samobójstwa jest oczywiste od dawna.
krzysztof.mm
18-11-2016 12:42
krzysztof.mm
Cała ta partyzaneria była w istocie przygotowaniem do objęcia władzy przez kolejnych okupantów.
Że dali się w tę wojenną politykę wmanewrować - bardziej czy mniej świadomie - młodzi Polacy, to już inna historia.
A największą ofiarę ponieśli jak zwykle Bogu ducha winni - włoscy jeńcy, mieszkańcy wioski.
krzysztof.mm
18-11-2016 12:53
krzysztof.mm
No i pytanie za sto złotych do fanklubu Antka Zamachowca, neściorowców, rekonstruktorów itepe:

te "działające w pobliskich górach polskie oddziały partyzanckie, podległe dawniej Armii Krajowej, a obecnie dowodzone przez radzieckich spadochroniarzy" - to dzisiaj bliżej mają do 'żołnierzy wyklętych czy raczej do 'komunistycznych zdrajców i kolaborantów"?..

Dla ułatwienia dodam, że na sensowne odpowiedzi nie liczę.
góral!
18-11-2016 14:23
góral!
ad: emero - przez 70 lat nikt nie interesował się tym zagadnieniem, może kiedyś warto zadbać o poznanie okoliczności tamtych wypadków i uczczenie ofiar wojennej tragedii - niezależnie od ich munduru i pochodzenia?
ad: Tamirro - dzięki za wskazanie wartościowych wspomnień Emeryka Kazimierza Gila - takich komentarzy potrzeba!
ad: Marzanna - Dziękuję za emocjonalną, subiektywną wypowiedź. Zapytam tylko, w którym miejscu "głupoty"? O partyzantach napisano wyraźnie, że poprzez swoje zbrodnie i pozostawienie ludności na pastwę wojska niemieckiego są pośrednio winni śmierci niewinnych osób
ad: keri 33 - w praktyce jedynie ok. 50 merytorycznych spotkań i wywiadów z mieszkańcami- to niewiele, chociaż najprawdopodobniej, więcej niż wszyscy inni historycy przez poprzednich 50 lat (gdzie są rezultaty ich badań?), jeżeli zna Pan/Pani kogoś z kim warto porozmawiać - proszę o kontakt: towarzystwojodla@gmail.com

Musisz się zalogować, aby móc wystawiać komentarze.
Nie masz konta? Zarejestruj się i sprawdź, co możesz zyskać.

Pozostałe wiadomości

Cieszyn: Które drogi zostaną wyremontowane?

17-01-2018 07:30

Jakie cieszyńskie drogi zostały ujęte w planach inwestycyjnych na ten rok? Na ostatniej konferencji prasowej Burmistrz Cieszyna wspomniał m.in. o ulicy Solnej, czy Al. Piastowskiej.

wyświetleń: 166komentarzy: 0

Stalownicy odrobili straty z pierwszego meczu, ale w karnych lepsi byli Finowie

16-01-2018 23:59

Koniec pięknej przygody Trzyńca z Ligą Mistrzów. Pięknej, bo podopieczni Vaclava Varadi napisali nowy rozdział w historii klubu. Rozdział, który zakończył się w półfinale.

wyświetleń: 151komentarzy: 0

Strajk kobiet w Cieszynie

16-01-2018 22:25

Jutro (17.01) kobiety znów wyjdą na ulice. Strajk pod hasłem ''Deja Vu'' odbędzie się nie tylko w wielkich miastach. Swój udział w akcji zapowiedziały również mniejsze miejscowości. W Cieszynie Strajk Kobiet odbył się dziś (16.01).

wyświetleń: 702komentarzy: 5

Na papierze dłużej potrwa

16-01-2018 20:15

Zazwyczaj myślimy o tym w drugiej połowie kwietnia, ale urzędy skarbowe już przypominają, że można składać zeznania podatkowe. Najlepiej drogą elektroniczną, bo przy okienku od tego roku postoimy dłużej. Chcesz zaoszczędzić czas, złóż zeznanie podatkowe elektronicznie - do tego namawia Urząd Skarbowy w Cieszynie.

wyświetleń: 629komentarzy: 0

Halo drogowcy - mamy zimę

16-01-2018 19:15

Być może dodatnie temperatury i brak śniegu uśpiły czujność drogowców, jednak to nie jest to żadnym usprawiedliwieniem. Bo to, co dzisiaj po południu działo się na niektórych odcinkach dróg w naszym powiecie, kierowcy nazywali krótko - żenadą. Więcej słów nie nadaje się do cytowania.

wyświetleń: 3945komentarzy: 8

Sejmik przyjął budżet

16-01-2018 17:25

Sejmik Województwa Śląskiego przyjął Wieloletnią Prognozę Finansową na lata 2018-2030 oraz budżet województwa na 2018 r. Za przyjęciem uchwały budżetowej było 25 radnych, 13 opowiedziało się przeciw

wyświetleń: 347komentarzy: 0

Gdzie szusować/ gdzie na łyżwy? (odc. 6 sezon 2017/2018)

16-01-2018 16:00

Dzięki mroźnej pogodzie uruchomione zostały kolejne wyciągi narciarskie. Narciarze mogą szykować się do podboju stoków. W Wiśle wyciągi są czynne!  

wyświetleń: 671komentarzy: 0

Najmłodsi stela 05/629/2018

16-01-2018 14:00

Zapraszamy na kolejną część cyklu - ''Najmłodsi stela''- czyli fotogalerię najmłodszych mieszkańców naszego powiatu w obiektywie naszego fotoreportera.

wyświetleń: 3278komentarzy: 0

Prezydent pochodzący z Jabłonkowa?

16-01-2018 12:30

W Czechach trwają wybory prezydenckie. Aktualny prezydent Milosz Zeman, któremu przy założeniu, że frekwencja będzie niska „wróżono” że może wygrać w pierwszej turze, udało się otrzymać 38,6 proc. głosów,  tuż za nim jest, pochodzący z Jabłonkowa, przewodniczący Czeskiej Akademii Nauk Jirzi Drahosz - 26,6 proc.

wyświetleń: 916komentarzy: 0

Brenna - słońce ogrzeje szkołę

16-01-2018 10:30

Niebawem ruszą prace remontowe w Szkole Podstawowej nr 2 w Brennej. Wójt gminy właśnie podpisał umowę z wykonawcą. Zakres prac w placówce jest bardzo szeroki.

wyświetleń: 815komentarzy: 1
Kontakt z redkacją .