Nie wyrzucajcie starych obrusów. „Istebna” chce przywrócić zapomniany element stroju
– Dążąc do tradycyjnego stroju, chcemy powrócić do „łoblykania obrusów”, o których już się mało mówi i mało kto je ubiera - informuje Zespół Regionalny „Istebna”.
Zespół poszukuje przede wszystkim starych, gładkich białych obrusów oraz materiałów bawełnianych i lnianych. Chętnie przyjmie również inne dawne elementy stroju regionalnego.
Łoktusza, łochtusza i łobrus
Za określeniem „obrus” kryje się znacznie więcej niż współczesna tkanina nakładana na stół. W tradycyjnym stroju górali śląskich duże białe płócienne okrycie kobiece nazywano łoktuszą, a w gwarze Śląska Cieszyńskiego występuje również forma łochtusza. Słownikowe źródła opisują ją jako dużą białą chustę należącą do stroju góralki.
Było to odzienie typowo kobiece, noszone zarówno przez panny, jak i mężatki. Góralki zarzucały je na ramiona, bezpośrednio na kabotek albo na kożuch. Duża płachta mogła okrywać niemal całą sylwetkę. Łoktuszę wiązano z przodu na piersiach, a mocno krochmalone płótno układało się w charakterystyczne fałdy. Opisy etnograficzne podają, że odświętne egzemplarze mogły mieć około 150 na 215 cm.
W źródłach pojawia się jednak również łobrus, czyli obrus używany jako część stroju. Niektóre opracowania rozróżniają oba elementy: łoktuszę wykonywano z białego płótna, m.in. drelichowego, natomiast łobrus mógł być uszyty z bardziej delikatnego materiału, nawet adamaszku. Oba pełniły funkcję wierzchniego kobiecego okrycia.
To tłumaczy, dlaczego Zespół „Istebna” szuka dziś właśnie starych białych obrusów, lnu i bawełny. Nie chodzi jedynie o wykorzystanie przypadkowych tkanin, ale o próbę odtworzenia elementu stroju, który dawniej był charakterystyczny dla miejscowych góralek.
Dawniej były czymś zupełnie naturalnym
Łoktusze pojawiają się w dawnych opisach mieszkańców Beskidu Śląskiego. Jeszcze przed II wojną światową pisano o góralach z Istebnej, Koniakowa i Jaworzynki oraz o kobietach, które w chłodniejsze dni lub podczas deszczu zarzucały na siebie duże białe płócienne okrycia. Starsze źródła wspominają także o „białych łoktuszach przez ramiona przewieszonych” jako elemencie ubioru kobiet ze Śląska Cieszyńskiego.
Z czasem ten element stroju zaczął zanikać. Dziś znacznie częściej kojarzymy tradycyjny ubiór góralek z kabotkiem, zapaskami, czepcem, nogawiczkami czy kierpcami. Zespół „Istebna” chce przypomnieć również o dawnym wierzchnim okryciu.
– Nie wyrzucajcie ich, my się nimi bardzo chętnie zaopiekujemy! - apelują członkowie zespołu.
Poszukiwania starych tkanin wpisują się w szersze działania związane z odtwarzaniem możliwie tradycyjnej formy stroju. Zespół Regionalny „Istebna”, którego początki sięgają 1901 roku, obchodzi w tym roku 125-lecie działalności. Powrót do „łoblykania obrusów” może więc przywrócić na scenę element ubioru, który przez dziesięciolecia niemal zniknął z powszechnej pamięci.
NG/mat.pras.
Komentarze
Dodając komentarz, akceptujesz postanowienia regulaminu.
Nie masz konta? Zarejestruj się i sprawdź, co możesz zyskać.
33