Wkrótce w regionie

Kontakt24

wyświetleń: 1237komentarzy: 0

Cieszyński Matecznik prof. Kadłubca w Domu Narodowym

12-03-2016 19:00

Kolejnym spotkaniem zorganizowanym przez Cieszyński Ośrodek Kultury ''Dom Narodowy'' w ramach cyklu ''ŻYWE ŹRÓDŁA'' była prezentacja książki ''W cieszyńskim mateczniku'' prof. Daniela Kadłubca. Opowiadanie autora o książce ubarwiła muzycznie kapela ''Nowina''.
Cieszyński Matecznik prof. Kadłubca w Domu Narodowym O swej książce \'W cieszyńskim mateczniku\' mówił prof. Daniel Kadłubiec, fot. indi

Tak, jak książka podzielona jest na dwie części tematyczne, tak i podczas spotkania Kadłubiec wpierw opowiadał o rodowodzie cieszyńskiej kultury ludowej, zwłaszcza jej duchowych aspektach szeroko opisując tło historyczne, które ją uwarunkowało, a później o gwarach cieszyńskich, którym poświęcił wiele uwagi badawczej. Zresztą właśnie gwara wzbudziła największe ożywienie publiczności. Kiedy profesor odczytywał co ciekawsze, rzadziej występujące i archaiczne słowa, zwroty, związki frazeologiczne, które odnotował w rodzinnej Karpętnej, słuchacze gdy tylko potrafili chętnie popisywali się znajomością ich znaczenia.

Autor książki, o której już pisaliśmy w artykule W cieszyńskim mateczniku starał się podczas wykładu kulturę, tradycję cieszyńską umieścić w kontekście historyczno-geograficzno-politycznym. Zauważył też, że ciekawe są relacje o naszym terenie tych, którzy tu przyjeżdżali.
- Gdybyśmy sięgnęli do Staszica, początek XIX wieku, Ludwika Zejsznera, połowa XIX wieku, Malinowskiego, druga połowa XIX wieku, Hoffa - oni wszyscy dziwili się, jak np. pisał Hoff, że „u górala z Wisły znalazłem całą bibliotekę, a Wiesława Brodzińskiego to on umiał prawie że na pamięć.” Podobnie pisali Malinowski, Staszic i inni. To są w skrócie uwarunkowania naszej cieszyńskiej kultury – wyjaśniał fenomen oczytania podcieszyńskich chłopów w czasach, gdy w innych częściach Polski większość społeczeństwa była niepiśmienna. Zauważył też, że uwarunkowania naszej tradycji kulturowej są plebejskie. Szlachty polskiej ani mieszczaństwa polskiego na Śląsku Cieszyńskim nie było. - Polskość była polskością tych ludzi, którzy się rodzili na tej ziemi i na tej ziemi pracowali.

Drugą część wykładu, jak i książki, poświęcił Kadłubiec gwarom Śląska Cieszyńskiego podkreślając ich niesamowitą różnorodność. Przytoczył opinię prof. Jana Szczepańskiego, który stwierdził, że chociaż Śląsk Cieszyński przez sześć wieków nie był przy Koronie, zachował skarby staropolskiego dziedzictwa. - Zaś prof. Aleksander Brückner napisał, że język Ślązaków jest językiem Rejów i Kochanowskich – mówił na dowód przedstawiając słuchaczom wyniki swych badań nad etymologią poszczególnych słów, wyrażeń i całych konstrukcji językowych naszej gwary. Wyjaśnił też, że gwary cieszyńskie można podzielić na trzy główne grupy: południowa jabłonkowska, środkowocieszyńska i północnocieszyńska, w obrębie których znajdziemy także sporo różnic pomiędzy gwarami wręcz poszczególnych miejscowości.

Po wykładzie przeplatanym muzyką przyszedł czas na głosy z sali. Wpierw zapytano autora dlaczego użył słowa matecznik. – Matecznik wiąże się etymologicznie z matką, a matka z domem rodzinnym. Matka ma podstawowy wpływ na to, co dzieje się w duszy człowieka, w sercu i umyśle w kolejnych latach – wyjaśniał dodając, że jego zdaniem matecznik to bagaż kulturowy, który człowiek wyniósł z domu rodzinnego. A takowym jest dla niego Śląsk Cieszyński. Pytano też np. skąd tak wielka różnica kulturowa i językowa pomiędzy dawnym Księstwem Cieszyńskim a Oświęcimskim, które niegdyś stanowiły jedno państwo. Otóż, jak wyjaśnił etnograf, z wspomnianej wcześniej powszechnej u nas nauki czytania.

Sporo uwagi poświęcono w dyskusji gwarze. Profesor zwrócił uwagę na przeobrażenia gwary, zwłaszcza zaolziańskiej, nie idące w dobrą stronę. - Rozróżniam mówienie po naszymu, a mówienie gwarą. Mówienie po naszymu to jest mówienie byle jak, typu „idymy na smażak”, „poczitacz” itp. To w zasadzie nie jest już gwara, ale to jest żargon. Natomiast mówienie gwarą to jest mówienie świadome, z zasadami, tak, jak mówili nasi przodkowie, to przestrzeganie pewnych norm – twierdzi profesor. - Tak, jak na Zaolziu gwara nasiąknięta jest bohemizmami, tak po tej stronie polonizmami i jest to już powiedział bym bardziej odmiana polszczyzny regionalnej, nie gwara – wyjaśniał. Kadłubiec zauważył też, że należałoby ostrożnie podchodzić do tak zwanego tustelanizmu i kultywując gwarę i tradycję nie ograniczać się jednak w zamkniętym getcie nie widząc relacji do narodu. - Paweł Stalmach w 1848 roku na zjeździe słowiańskim powiedział „musimy pamiętać, że wśród Słowian jesteśmy Polakami, a wśród Polaków Ślązakami”. I teraz idzie o to, żebyśmy nie byli tylko cieszyniakami, nie tylko Ślązakami – apelował.

Jako że prezentowana na spotkaniu książka jest już od końca grudnia zeszłego roku na rynku, część czytelników miała już więc okazję się z nią zapoznać. M.in. członkowie Sekcji Ludoznawczej PZKO, którzy poczuli się urażeni przez autora „Matecznika” jednym z jej fragmentów, przygotowali więc w odpowiedzi oświadczenie, które zostało na sali odczytane.

Na koniec zapytano także profesora o dalsze plany wydawnicze. - Jest w przygotowaniu monografia Piosku na 550-lecie tej wsi pomiędzy Jabłonkowem a Bukowcem. Mam tam napisać o gwarze, o folklorze narracyjnym i o folklorze śpiewanym. W 1978 roku właśnie tam, w Piosku zanotowałem pieśniczki od pani Łabajowej, Bojkowej Suszkowej, Stonawskiego i tak dalej, pani dr Magdalena Szyndler przepisała mi nuty. Przygotowujemy też reedycję dwutomowej monografii Śląska Cieszyńskiego „Płyniesz Olzo” po raz pierwszy wydanej w 71 i 72 roku. Pierwszy tom kultura duchowa, drugi tom kultura materialna. Jeżeli mówimy o fenomenach kultury ludowej, folklorystycznej to gdyby w dziedzinie fokloru narracyjnego przyznawano nagrody nobla za literaturę folklorystyczną to ona otrzymałaby ją na pewno - zakończył mówiąc o opracowywanych właśnie materiałach Anny Chybidziurowej z Bukowca. - Przekazała mi trzysta bajek magicznych nie mówiąc o podaniach, legendach miejscowych, pieśniczkach. Ta pani już nie żyje, ale są nagrania, i wydawnictwo Regio zleciło mi opracowanie ich. Chodziłem do niej dziesięć lat, nagrałem pięćdziesiąt taśm, przepisałem to wszystko – wyliczał mówiąc że monografia powinna być gotowa w przyszłym roku, a słuchacze już ucieszyli się na nową publikację.

(indi)


zródło: ox.pl
dodał: BT 12-03-2016 19:00
drukuj artykuł Widzisz błąd? Zgłoś go


Komentarze (0)

Redakcja nie ponosi odpowiedzialność za komentarze internautów. Wpisy niezgodne z regulaminem będą usuwane. Dodając komentarz, akceptujesz postanowienia regulaminu.
Zobacz regulamin.

Musisz się zalogować aby móc wystawiać komentarze.
Nie masz konta ? Zarejestruj się i sprawdź co możesz zyskać.

Pozostałe wiadomości

Centrum Usług Wspólnych w Cieszynie

29-07-2016 19:00

Od stycznia samorządy w związku z zeszłoroczną ustawą ''o zmianie ustawy o samorządzie gminnym...'' mogą tworzyć tzw. centra usług wspólnych. W Cieszynie na ostatniej sesji Rady Miejskiej samorządowcy podjęli w tej sprawie odpowiednie uchwały. Funkcjonujące dotąd tzw. ZOJO zostanie przekształcone w CUW.

wyświetleń: 722komentarzy: 1

Grilluj w centrum Cieszyna

29-07-2016 17:00

Status konkursu: ZAKOŃCZONY

Lato, słońce, czas wolny od pracy i ludzie, z którymi lubimy go spędzać  – to wszystko tworzy doskonałe okoliczności do zorganizowania grilla. Brakuje już tylko jednego składnika – dobrej lokalizacji. Dzięki restauracji Ekotradycja z Cieszyna, możesz zorganizować grilla w centrum Cieszyna nawet jeśli mieszkasz w budynku wielorodzinnym pozbawionym ogrodu. Dodatkowo, zjesz pyszne potrawy przyrządzone przez doświadczonego kucharza.

wyświetleń: 1105komentarzy: 0

Rajd Rzeszowski bez Szejów

29-07-2016 15:40

Poznaliśmy załogi, które będą rywalizować na trasie Rajdu Rzeszowskiego w rundach Mistrzostw Polski i Mistrzostw Europy. Niestety, mimo wcześniejszej deklaracji, na liście zgłoszeń zabrakło Jarosława i Marcina Szejów.

wyświetleń: 313komentarzy: 0

Czołówka we mgle

29-07-2016 14:00

Dziś rano (29.07) tuż po 6:00 doszło w Koniakowie do czołowego zderzenia. Groźnie wyglądało, na szczęście nikt poważnie nie ucierpiał.

wyświetleń: 3554komentarzy: 0

Dwa kółka okiem obiektywu

29-07-2016 12:30

Turystyczny Klub Kolarski PTTK „Ondraszek” obchodzi w tym roku jubileusz pięćdziesięciolecia istnienia. Z tej okazji wspólnie z Klubem Fotograficznym PTTK „Start” przygotowano konkurs fotograficzny pod hasłem „Jubileusz Ondraszka w obiektywie”.

wyświetleń: 480komentarzy: 0

Zaniedbany i zarośnięty amfiteatr w Cieszynie...

29-07-2016 11:00

Cieszyński amfiteatr lata świetności dawno ma już za sobą. Obecnie teren ten z pewnością nie jest wizytówką miasta. Planów na jego zagospodarowanie sprzed kilku lat nie udało się zrealizować. I jak się okazuje, póki co, na jakiekolwiek zmiany w tym zakresie mieszkańcy nie mają co liczyć.

wyświetleń: 3442komentarzy: 6

Nocny pożar w Zaborzu

29-07-2016 09:35

W nocy paliło się w garażu w jednym z budynków w Zaborzu. Poszkodowany został właściciel nieruchomości. Także wczoraj spaliła się zakrystia w kościele w Międzyrzeczu Górnym.

wyświetleń: 2977komentarzy: 0

Jak wybrać dobry warsztat LPG?

29-07-2016 07:30

Decydując się na montaż instalacji gazowej w samochodzie, chcemy powierzyć nasze auto solidnym fachowcom. Po czym poznać dobry warsztat, który nie zawiedzie nas jakością świadczonych usług i nie zniechęci do jazdy na gaz? 

wyświetleń: 713komentarzy: 0

W Twoim imieniu: Pchli Targ w Skoczowie

28-07-2016 19:35

Pchli Targ, czyli mydło i powidło, zazwyczaj miernej wartości, ot, zbiór staroci dla fascynatów, koneserów i zapalonych zbieraczy. Czy sprzedający na rynku podczas Pchlego Targu powinni płacić opłatę targową jak regularni handlarze? Zapraszam na kolejny odcinek z serii ''W Twoim imieniu''.

wyświetleń: 2362komentarzy: 0

Portal OX.PL poleca!

28-07-2016 17:30

Jakie imprezy odbywać będą się w najbliższym czasie w regionie? Czego nie wolno przegapić? Zapraszamy Was na kolejny odcinek wideozapowiedzi.

wyświetleń: 1587komentarzy: 0
Kontakt z redkacją