Wiadomości

Wkrótce w regionie

Kontakt24

wyświetleń: 3744komentarzy: 0

Święto Trzech Króli: Zwyczaje ''trzejkrólewskie'' (cz.2)

06-01-2016 11:15

Święto Trzech Króli, obchodzone jest już około 1700 lat. Święto to jest starsze od Bożego Narodzenia, dlatego nie dziwi, że wykształciło szereg zwyczajów i wierzeń. Jak obchodzono dawniej ten dzień?
fot. arc.ox.pl fot. arc.ox.pl

Święto Trzech Króli hucznie obchodzone jest w większości państw Unii Europejskiej, a każdy z krajów ma inny sposób obchodzenia na świętowanie. Przykładowo w Niemczech dzieci przebrane za Trzech Króli piszą na drzwiach napis C+M+B, we Włoszech dzieci po przebudzeni otrzymują skarpety wypełnione słodyczami, a ponad to w całym kraju odbywają się liczne orszaki Trzech Króli. Z kolei we Francji pieczę się tego dnia specjalne ciasto w kształcie korony.

W Polsce wykształciło się wiele ciekawych zwyczajów (część z nich należy łączyć z obrządkami starszymi, pogańskimi, związanymi z cyklem wegetatywnym).


Święcone dobre na wszystko

Zwyczaj święcenia tego dnia złota i kadzidła wykształcił się na przełomie wieków XV i XVI wieku. W połowie ubiegłego stulecia w obrządku łacińskim w dzień Trzech Króli ksiądz poświęcał składane na ołtarzu: mirrę, złoto, kadzidło i kredę. Złoto zastępowano czasem inną monetą. Poświęcona moneta położona na szyi, w wierzeniach ludu stanowiła lekarstwo na ból gardła. Kadzidło i mirra służyły do okadzania domostw, obór i chorych bydląt. Święconą kredą gospodarz na górnym uszaku domu, obory, spichlerza i stodoły wypisywał inicjały Trzech Króli – K. M. B. przedzielone krzyżykami.
 

„Migdałowy król”

Wybory króla migdałowego to zabawa znana i popularna w wielu krajach Europy zachodniej m.in. we Francji i w Anglii, przyjęła się także i w Polsce, głównie na dworze, a potem zawędrowała i pod chłopskie a strzechy. Żeby wybrać króla, trzeba było upiec cisto lub „ciasto rogate” (słodkie rogaliki). W jednym kawałku schowany był migdał. Osoba, która znalazła go w swym rogaliku, obwoływana została „królem” lub „królową” migdałową i często w splendorze tego tytułu chodziła aż do końca kar­nawału.


Królowie z Herodami


Między nowym rokiem a Trzema Królami domy w miastach i na wsiach obchodzili kolędnicy. „Królów” zwano czasem i „Herodami” (od ludowego przedstawienia opisującego rzeź niewiniątek i śmierć króla Heroda, które często łączono z humorystycznymi scenami Żyda i Turka czy wizytą Trzech Króli u Heroda) – była to jedna z najpopularniejszych form teatru ludowego. Widowisko to sięga swoją historią średniowiecznych misteriów religijnych, o tematyce Narodzenia Pańskiego. Pierwotnie wystawiane przez kler w kościołach, później przez żaków w szkołach, przeniknęły do kultury ludowej. Często teatry te miały już wówczas sporo cech pozareligijnych. W XIX wieku herody stały się dla wielu mieszkańców Śląska okazją do udziału w teatrze amatorskim. Na to barwne przedstawienie czekały całe rodziny! Bawili się wszyscy – począwszy od najmłodszych dzieci po dorosłych, a wreszcie i samych aktorów, którzy mięli okazję popisać się przed dobrze znaną im publicznością. W przedstawieniach występowali najczęściej: król Herod, jego żołnierz (marszałek), anioł, śmierć i diabeł; pojawiały się także postacie Turka w turbanie, Żyda i rycerza.


Szczodry wieczór


W Trzech Króli do szopek w kościołach wstawiano figurki trzech mędrców, w dworach służba i czeladź otrzymywała upominki, bo ostatni ze świętych wieczorów był "wieczorem szczodrym". Upominki dostawały też dzieci i często - pleban, czyli proboszcz wiejskiej parafii.


Jak to wyglądało na Śląsku Cieszyńskim?

Podobnie, jak w innych częściach Polski, również i na Śląsku Cieszyńskim było to ważne święto – kończyło bowiem rozpoczęty Wigilią czas świętych wieczorów i zaczynało zapusty, czyli mięsopust.

W owe wieczory ściśle przestrzegana była zasada, by nikt po zachodzie słońca nie pracował z użyciem ostrych narzędzi, zwłaszcza nie prządł, nie motał przedziwa i nie szył.

Każdy z "dwunastu pustych dni" od Wigilii aż do Trzech Króli wieścił pogodę na kolejny miesiąc roku. Święcone w kościołach było kadzidło i złoto. Poświęconym, okadzane były następnie domy i obejścia, aby uchronić je od nieszczęść i uroków. Poza kadzidłem, złotem i kredą w kościołach święcono też w Trzech Króli pieniądze, medaliki, pierścionki a zwłaszcza wodę, która miała dzięki temu wielką moc. Jak pisze Jan Szymik w książce „Doroczne zwyczaje i Obrzędy na Śląsku Cieszyńskim”, po powrocie z kościoła gospodarze święconą wodą kropili ule, stajnię i oborę, co miało zwiastować urodzaj. Woda trójkrólowa miała też pomóc na rany, podawano ją osobom chorym, starym i cierpiącym, a nawet skraplano nią dzieci. Poświęconym złotem dotykano chorych części ciała, zaś jałowca w roli kadzidła i żywicy w roli mirry używano do okadzania ludzi i zwierząt. Jan Szymik wspomina też, że wszystkie posiłki w ten dzień były świąteczne, lepsze niż w niedzielę.

Podobnie jak i dzisiaj, choć bardziej powszechne było kolędowanie. Dziś kolędnicy raczą nas co najwyżej odśpiewaniem „Mędrcy świata…”, kiedyś kolędowanie było miniprzedstawieniem, w którym pojawiały się minimum cztery postacie – Kacpra, Melchiora, Baltazara i Heroda. Wchodząc do domostwa witano słowami „Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus” i wierszykiem:
Trzej Królowie przyszli ku wam
Szczęścia, zdrowia winszujemy wam,
Szczęścia, zdrowia długie lata,
Przyszliśmy do was z daleka.

a kończyło wspólnym odśpiewaniem kolędy.

Jak pisze Małgorzata Kiereś w książce „Doroczna obrzędowość w społecznościach zróżnicowanych religijnie na pograniczu polsko-czesko-słowackim” królów często badacze mylą z pastuszkami (o pastuszkach można przeczytać TUTAJ) , którzy też chodzili w czasie od Bożego Narodzenia po Trzech Króli. Królowie byli ubrani dowolnie – […] stroje były przypadkowe, własne, często niedopracowane. [..] Zawsze nosili papierowe korony i ważne rekwizyty – mirę, kadzidło i złoto, które sami wykonali. […] Ciekawostka może być fakt, że nikt nie pamięta, aby chodzili w Wiśle.

Po Trzech Królach zaczyna się okres mięsopustu, zwany również od niedawna karnawałem. Mięsopust trwać będzie do wtorku przed Środą Popielcową.Jest to czas zabaw ludycznych, bali, kuligów, ale te czas spotkań przy pracy i opowieściach, czyli porządków, darcia pierza, czy szkubaczek.


Opr. na podstawie: "Polskie tradycje świąteczne" Hanny Szymanderskiej, Jerzego Pośpiecha "Zwyczaje i obrzędy dorodczne na Śląsku", Jana Szymika „Doroczne zwyczaje i Obrzędy na Śląsku Cieszyńskim”, Barbary Ogrodowskiej „Święta polskie. Tradycja i obyczaj, Małgorzaty Kiereś „Doroczna obrzędowość w społecznościach zróżnicowanych religijnie na pograniczu polsko-czesko-słowackim” oraz haseł Wikipedii.

 

vdka

 

Przeczytaj rówież: (cz1.) Królowie, magowie czy mędrcy?

źródło: OX.PL
dodał: NG 06-01-2016 11:15
drukuj artykuł Widzisz błąd? Zgłoś go


Komentarze (0)

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za komentarze internautów. Wpisy niezgodne z regulaminem będą usuwane. Dodając komentarz, akceptujesz postanowienia regulaminu.
Zobacz regulamin.

Musisz się zalogować, aby móc wystawiać komentarze.
Nie masz konta? Zarejestruj się i sprawdź, co możesz zyskać.

Pozostałe wiadomości

Szafa z ubraniami w centrum Cieszyna

20-01-2018 19:30

''Zostaw jeśli masz za dużo - weź gdy potrzebujesz'' - ten napis widnieje na szafie, która od jakiegoś czasu stoi w Cieszynie przy ul. Zamkowej. Szafa cieszy się zainteresowaniem i być może pozostanie w Cieszynie na dłużej, a nie tylko w okresie zimowym.  Jak podoba się Wam ten pomysł?

wyświetleń: 1091komentarzy: 0

W Turcji zabrakło Tomasza Pilcha, który stracił koszulkę lidera cyklu

20-01-2018 19:25

Erzurum gościło skoczków w ramach Pucharu Kontynentalnego. Najlepszy z Polaków okazał się zawodnik WSS Wisła, Aleksander Zniszczoł, który dwukrotnie uplasował się w czołowej "10".

wyświetleń: 224komentarzy: 0

Daniel Andre Tande najlepszy w Oberstdorfie

20-01-2018 18:36

Za nami konkurs indywidualny na Mistrzostwach Świata w Lotach, które odbywają się w Oberstdorfie. Zgodnie z przewidywaniami ekspertów, po złoto sięgnął Daniel Andre Tande. Srebro zdobył Kamil Stoch, a brąz Richard Freitag. Piotr Żyła zajął 17. miejsce.

wyświetleń: 219komentarzy: 0

Rabunek w Ustroniu

20-01-2018 18:30

17 stycznia rano policjanci otrzymali zgłoszenie najpierw o jednej, później o drugiej kradzieży z włamaniem.

wyświetleń: 3302komentarzy: 2

LOTOS Cup 2018: Skoczkowie zainaugurowali XIV edycję

20-01-2018 18:29

W piątek na kompleksie skoczni Szczyrk Skalite skoczkowie oraz skoczkinie zainaugurowali XIV Edycję Narodowego Programu Rozwoju Skoków Narciarskich „Szukamy Następców Mistrza” – LOTOS Cup 2018 w skokach narciarskich i kombinacji norweskiej. Rywalizacja toczyła się w siedmiu kategoriach wiekowych i zdominowali ją reprezentanci klubu TS Wisła Zakopane, którzy wywalczyli trzy złote medale, zwyciężając w Juniorze E, D oraz A.

wyświetleń: 224komentarzy: 0

Bank nie działa? Spokojnie, to tylko krótka przerwa techniczna.

20-01-2018 17:35

Jeżeli w ten weekend (20-21.01) nie będzie działała bankowość internetowa, bankowość mobilna a w dodatku usiłując dodzwonić się na infolinię banku również nic nie zdziałamy (nikt nie odbierze telefonu) to nie powód do obaw. Aż 9 banków zapowiedziało bowiem przerwy techniczne w weekend, a w związku z tym niektóre usługi mogą być niedostępne. Pełen pakiet możliwości dla osób posiadający konto w tych bankach powinien wrócić jednak już po kilku godzinach.

wyświetleń: 579komentarzy: 0

Koniec z umowami śmieciowymi?

20-01-2018 17:00

Od 2017 roku w sejmie trwają pracę nad zmianami w kodeksie pracy. Aktualnie projekt zmian w ustawie jest opracowywany przez Komisję Kodyfikacyjną i zgodnie z założeniami ma zostać przedstawiony do końca marca 2018 roku. Umożliwi to przegłosowanie zmian jeszcze w tej kadencji parlamentu, w związku z czym zmiany miałyby zostać możliwie szybko wprowadzone w życie.

wyświetleń: 766komentarzy: 1

Wychowanek Morcinka Kaczyce będzie występować za Bytovię

20-01-2018 15:00

Kamil Adamek został piłkarzem Drutex-Bytovii, która występuje w Nice I Lidze. 28-latek podpisał umowę do końca bieżącego sezonu.

wyświetleń: 801komentarzy: 0

Najmłodsi stela 06/630/2018

20-01-2018 13:20

Zapraszamy na kolejną część cyklu - ''Najmłodsi stela''- czyli fotogalerię najmłodszych mieszkańców naszego powiatu w obiektywie naszego fotoreportera.

wyświetleń: 2631komentarzy: 1

Koncert Riffertone and The THREEX

20-01-2018 10:35

Niebanalne połączenie wokalu i gitary duetu Riffertone z bogatym brzmieniem tria The ThreeX, wspaniale odda niepowtarzalny klimat kolęd i kompozycji świątecznych specjalnie zaaranżowanych na tę okazję.

wyświetleń: 344komentarzy: 0
Kontakt z redkacją .